۲-۵-۱-۲- معني آناهيتا و پرستش آن در اوستا ۱۶
۲-۵-۱-۳- آناهيتا در فرهنگ ايران باستان۱۷
۲-۵-۱-۴- ناهيد در منظومه شمسي ۱۷
۲-۶ – باور و اعتقاد به آب ۱۷
۲-۶ – ۱- حرمت آب در ميان ايرانيان باستان ۱۸
۲-۶-۱-۱- آناهيتا ، الهه نگهبان آب ايرانيان ۱۹
۲-۷- خاستگاه آناهيتا ۲۰
فصل سوم : معرفي وتوصيف معماري بناي تاريخي معبدآناهيتا……………………..۲۱
۳-۱- پيشينه تاريخي معبد آناهيتا ۲۲
۳-۱-۱- معبدآناهيتا از ديدگاه مورخان و جغرافي دانان پارسي و تازي۲۳
۳-۱ -۱-۲-کنگاور ازديدگاه سياحان و پژوهشگران قرن ۱۹-۲۰ م ۲۴
۳-۲ – معبدآناهيتا ۲۶
۳-۲-۱- پيشينه کاوش هاي باستان شناسي در معبد آناهيتا ۳۱
۳-۲-۱-۱- آناهيتا درنقش برجسته ها ۳۳
۳-۳- معماري معبد آناهيتا – کنگاور ۳۵
۳-۳-۱- آب پرهاي طبقه دوم معبد ۳۷
۳-۳-۱-۱- حجاري هاي ستون و اجزاي آن در پرستشگاه ناهيد و سابقه آن ۳۸
۳-۳-۱-۲- موقعيت صفه کنگاور در معبد آناهيتا ۳۹
۳-۳-۱-۳- موقعيت صخره ي آناهيتا ۴۲
۳-۴- سوابق و شيوه هاي دفن مرده ها در معبد آناهيتا ۴۳
۳-۵-کاوشهاي باستانشناسي پاي ديوارشرقي سال۱۳۴۹-۱۳۴۸-۱۳۴۷ ۴۴
۳-۵-۱- آثار موجود در ضلع شرقي بناي ناهيد ۴۵
۳-۵-۱-۱- حفريات جبهه جنوبي ، سالهاي ۱۳۵۲- ۱۳۴۹ ۴۶
۳-۵-۱-۲- کاوشها در جبه غربي معبد آناهيتا ۴۷
۳-۵-۲- علائم و نشانه هاي منقور برسنگهاي غيرحجاري معبد آناهيتا ۴۹
۳-۶- مهمترين نقش پيدا شده در معبد آناهيتا نقش ماهي۵۴
۳-۶-۱- سمبل و نماد ماهي شناسي۵۴
۳-۶-۱-۱- ماهي در اساطير۵۶
فصل چهارم : دوره هاي تاريخي معبدآناهيتا و اشياء کشف شده…………………….۵۷
۴-۱- آناهيتا در زمان هخامنشيان ۵۸
۴-۱-۱- پلکان دو طرفه،عنصر معماري دوره ي هخامنشي ….۵۹
۴-۲-۱- گورهاي دوران هخامنشي،جهت و انواع مقابر پاي ديوار شرقي ۶۱
۴-۲-۱-۱- نوع مقابر۶۱
۴-۲-۱-۲- تابوتهاي دوره هخامنشي در معبد آناهيتا ۶۲
۴-۲-۱-۳- نوع تدفين مردگان در تابوتهاي سفالين دوره هخامنشيان ۶۳
۴-۲-۲- سفالينه هاي دوران هخامنشي درکنگاور وتحول آن۶۴
۴-۲-۲-۱- سرتير و پيكان (ناوك) هاي برنزي۶۷
۴-۳- معبد آناهيتا در زمان اشکانيان ۶۷
۴-۳-۱- نوع تدفين مردگان در دوره اشكاني در معبد آناهيتا۶۹
۴-۳-۱-۱- نوع تابوت اشکاني ( خمره هاي ميت ) ۷۱
۴-۳-۱-۲- سفالينه هاي دوره اشکانيان درکنگاور و تحول آن ۷۲
۴-۳-۲- سكه هاي اشكانيان در معبد كنگاور۷۴
۴-۳-۲-۱- انواع سكه ها مكشوفه دوره اشکاني ۷۴
۴-۴- معبد آناهيتا در زمان ساسانيان ۷۶
۴-۴-۱- کنگاور و پرستشگاه آناهيتا دوره ساسانيان ۷۷
۴-۴-۱-۱- نوع تدفين دوره ساساني۸۰
۴-۴-۱-۲- تدفين مردگان در عهد ساساني ۸۰
۴-۴-۲- سفال دوره‌ي ساساني دركنگاور و تحول آن ۸۱
۴-۴-۲-۱- مهر گلي كنگاور درو دوره ي ساساني (عهد پيروز) ۸۳
۴-۴-۲-۲- نگين عقيق از دوره ساسانيان ۸۵
۴-۵- آثار دوره اسلامي در معبدآناهيتا کنگاور ۸۷
۴-۵-۱- طبقه بندي ظروف دوره‌ي اسلامي در معبد كنگاور۹۲
۴-۵-۱-۲- پيه سوز و چراغ روغني ۹۴
۴-۵-۱-۳- ظروف شيشه۹۵
۴-۵-۱-۴- كوزه و ساغر سفالين با نوشته‌ي قلم سياه ۹۵
۴-۵-۲- سنگ قبر و خطوط كوفي۹۶
۴-۵-۲-۱- سكه‌ي مسي المهدي سال۱۴۰ هجري قمري ۹۷
۴-۶- امامزاده ابراهيم۹۷
۴-۶-۱-سردر قديمي امامزاده محمدابراهيم ۹۸
۴-۶-۱-۱- مسجد امامزاده ابراهيم۹۸
۴-۶-۱-۲- سنگاب مسجد۹۹
۴-۷- کاربري بناي معبد آناهيتا ۱۰۰
۴-۸- معادن۱۰۰
۴-۹- معبد آناهيتا بيشاپور۱۰۲
۴-۹-۱- آب و سيستم گردش آب در معبد آناهيتا ۱۰۶
۴-۹-۱-۱- معماري معبدآناهيتا – بيشاپور ۱۰۶
۴-۹-۱-۲- مجسمه گاو در معبد آناهيتا۱۰۷
۴-۱۰- معبدآناهيتا در تخت سليمان ۱۰۸
۴-۱۰-۱- معماري معبد آناهيتا ( تخت سليمان ) ۱۱۰
۴-۱۱- معابد منسوب به آناهيتا ( ناهيد ) ۱۱۰
فصل پنجم : تجزيه تحليل نتيجه گيري……………………………………………………۱۱۵
۵-۱- تجزيه و تحليل ۱۱۵
۵-۲- نتيجه گيري ۱۱۹
۵-۳- پيشنهادات ۱۲۰
فهرست منابع۱۲۱
مقاله۱۲۶
فهرست تصاوير
تصوير (۲-۱) موقعيت جغرافيايي شهرستان کنگاور۱۱
تصوير (۲-۲) مجسمه اي نمادين از آناهيتا۱۴
تصوير ( ۳ – ۳ ) نماي قديمي از معبد آناهيتا۲۲

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تصوير (۳-۴) پلان اصلي معبد آناهيتا۲۵
تصوير (۳-۵) پلان اصلي معبد آناهيتا از نماي بالا۲۶
تصوير (۳-۶) ستون ، پايه ستون و سرستون ۲۸
تصوير (۳-۷ ) شکل کنوني ستون ها ي باقي مانده از معبد آناهيتا۳۰
تصوير (۳-۸ ) پايه ستوني که به شکل هاونگ درآمده ۳۰
تصوير (۳- ۹) آناهيتا در نقش برجسته طاق بستان۳۳
تصوير (۳- ۱۰) آناهيتا درکتيبه نقش رستم۳۳
تصوير(۳-۱۱) نماي آب پر از روبه رو۳۷
تصوير (۳-۱۲ ) آب پرهاي چهار گوشه صفه دوم ۳۷
تصوير(۳-۱۳) لبه هاي انتهاي آب پرهاي متصل به پله۳۷
تصوير (۳-۱۴ ) نقش محکوک بر سنگ هاي غيرحجار۴۹
تصوير (۳-۱۵ ) وسيله اي براي زراعت۵۰
تصوير(۳-۱۶) نقوشي به اسم پادشاهان ۵۰
تصوير(۳-۱۷ ) ستاره ، خورشيد و حيواني که جزء نزورات به معبد ۵۱
تصوير (۳-۱۸ ) نقوش حک شده ماهي بر روي تخته سنگ هاي معبد۵۴
تصوير(۳-۱۹) ماهي در کنار نيزه و اشکال ديگر۵۵
تصوير(۳-۲۰) نماي ضلع جنوب شرقي پلکان معبد آناهيتا۶۰
تصوير(۳-۲۱ ) نماي از پله هاي کاخ آپادانا در تخت جمشيد۶۰
تصوير(۴-۲۲) تابوت هاي سفالين هخامنشيان ۶۳
تصوير(۴-۲۳) کوزه سفالي دسته داردوره هخامنشيان ۶۴
تصوير(۴-۲۴) حلقه برنزي مکشوف از لايه هخامنشي معبد۶۵
تصوير(۴-۲۵) شيشه شياردار جاي عطر – هخامنشي ۶۵
تصوير(۴-۲۶ ) گوشواره زرين با نقش انسان بالدا۷۰
تصوير(۴-۲۷) تابوتهاي سفلين اشکاني ۷۱
تصوير(۴ -۲۸) کوزه دسته دار دوره اشکانيان۷۲
تصوير (۴-۲۹) ظرف سفالي مکشوف از معبد مربوط به دوره اشکانيان ۷۲
تصوير( ۴-۳۰) کاسه سفالي مکشوف از معبد مربوط به دوره اشکانيان۷۲
تصوير(۴-۳۱) سکه هاي مهرداد دوم ۷۵
تصوير(۴-۳۲ ) مهر به دست آمده از معبد آناهيتا ۸۴
تصوير(۴- ۳۳) نگين عقيق با حکاکي اسب بالدار۸۶
تصوير(۴-۳۴) تنبوشه سفالي ، آبرساني براي حمام۸۸
تصوير(۴- ۳۵) باقيمانده حمام دوره سلجوقيان۸۸
تصوير(۴-۳۶) کوزه سفالي کشف شده از معبد آناهيتا ۹۳
تصوير(۴-۳۷) بشقاب لب تخت و نقاشي شده ۹۳
تصوير (۴-۳۸) کاسه لعابدارسفالي ۹۳
تصوير (۴-۳۹) بشقاب سفالي با قلم گيري سياه۹۳
تصوير(۴- ۴۰ ) پيه سوز قرون سوم تا پنجم ه .ق . ۹۵
تصوير(۴-۴۱) کوزه سفالي قرن دوم ه.ق. ۹۶
تصوير (۴- ۴۲ ) سنگ قبر هايي به خط کوفي۹۶
تصوير(۴-۴۳) سنگ نبشته سازنده اصلي امامزاده ۹۶
تصوير(۴- ۴۴ ) نماي امامزاده ابراهيم ۹۸
تصوير (۴-۴۵) سنگاب واقع در ورودي مسجد۹۹
تصوير(۴ – ۴۶ ) معبد آناهيتا در بيشاپور۱۰۲
تصوير(۴- ۴۷ ) سنگ کنترل آب ، با سه مجراي حجاري شده ۱۰۲
تصوير(۴- ۴۸ ) طرح کلي بازسازي شده معبد۱۰۴
تصوير(۴- ۴۹) مجسمه سرگاو۱۰۷
تصوير(۴- ۵۰ ) نماي بيروني معبد آناهيتا در تخت سليمان۱۰۹
تصوير(۴-۵۱) نماي داخل ، کنار ديوار معبد۱۰۹
فصل اول
کليات طرح
۱-۱ بيان مسئله
معماري ايران درتمامي گونه هايش همواره پيوندناگسستني باآب دارد ،درميان خانه ها ،کاروانسراها ، کاخ ها و در برابر ايوان هايمان آب حضور دارد ، رمز حضوري آب به اين صورت درمعماري را مي توان از اهميت آب وتاثيرآن را دراعتقادات و زندگي گذشتگان دريافت. زماني آب آنقدر مقدس و معنادار بوده است که آن را در قالبي خداگونه ستايش مي کنيم و براي آن معبد مي سازيم که بااحترام هرچه بيشتراو را ستايش کنيم طوري که آب حکم الهه پيدا مي کند. اين الهه که به نام آناهيتانام گذاري مي شود در ايران باستان يکي از محبوبترين ايزدان آيين زرتشت است ، مهرتقدس بريک پديده طبيعي ، حکايت از حضوراساسي و بنيادين در ذهن و باورهاي انسان داردو آب در بين اين عناصر چهارگانه(آب ،آتش ، هوا و خاک) مظهر پاکي و باروري مي باشد طوري که امروزه نيزآن را نماد پاکي و روشنايي مي دانند. بنابراين تنها در چهارچوب يک سرزمين محدود و محصور نشده است و در همه ي فرهنگ ها داراي جايگاه اعتقادي و باورپذير است. جايگاه برجسته آب در ايران باستان در شکل معابد تجلي کالبدي يافته است.آناهيتا- ايزدبانوي آب- درسراسرايران کهن ،فرشته طهارت وپاکي است حتي قبل از زرتشتيان نيزبه پاکي آب توجه مي شده و در آيين زرتشت پاک نگه داشتن آب از پليدي يکي از ارکان دين به شمار مي آمده است ، شايد بتوان در ايزدکده ايران آناهيتا، ايزدبانوي آب را دوست داشتني ترين ايزدبانوي آيين زرتشت خواند ازيراست که پردازنده تاريخ ايران باستان ،بي اختيار مي خواهد هرآنچه را که در ذهن دارد، نثار اين بانوي بانوان ايران کندو بيشتر از خودآب، دل به آب روي آناهيتا سپرد .
۱-۲- هدف هاي تحقيق
اين پژوهش سعي دارد به شرح ماهيت آب و پرستشگاهاي ساخته شده براي اين الهه مقدس بپردازد وتاثيرات آن را در زندگي گذشتگان بيان کندو با هدف شناخت آثارتاريخي دردوران اشکانيان صورت گرفته به ويژه با معبدآناهيتا درکنگاور، بيشاپور(کازرون)، وتخت سليمان آشنا مي شويم و به شناخت معابد، نوع معماري، و جايگاه اين معبددر دورهاي هخامنشي، اشکانيان و ساسانيان را بازگو مي کنيم به شرح اشياء کشف شده از اين معبد(معبد آناهيتا کنگاور) وکاربرد اين معبد مي پردازيم.
۱-۳- اهميت موضوع تحقيق و انگيزش انتخاب آن
نگرش ايران از دير باز به آب مانند موجودي مقدس بوده است . آب در دين زرتشت به قدري اهميت دارد كه به بخاطرهمين يکي از يشت هاي کتاب مقدس اوستا (آبان يشت) ، به ايزد آب ” اردويسورآناهيته” پيشکش شده است :
– مي ستايم همه آب ها را که آفريده اهورامزداست .
– و بستاييم همه آ ب هاي پاک را که داده اهورامزداست .
آناهيتا علاوه براساطيرمذهبي در دوران باستان ،آب در واقعه عاشورا و قبل از آن به عنوان مهريه دختر پيامبرخاتم (ص) ، در ذهن مردم ايران ماندگار وجاويدان شده است . آب از کهن الگوهاي اسطوره اي در بسياري ازجوامع است. اين نماد درحماسه گيل گمش، طوفان نوح عهدعتيق، ماجراي کيخسرو افراسياب در شاهنامه و بسياري ديگر از مصاديق ادبياتي آمده و ضمن تقدس ذاتي با ديگر مفاهيم مقدس مترادف شده است. از نظرتاريخي بايد هرودت احتمالاً قديمي ترين سند را ارائه داده باشد ، ايرانيان آب را پاک نگه مي داشتند طوري که بعدها آب مورد ستايش قرار مي گيرد البته در جاهايي آب با حضور آتش همراه مي باشد، علت ساخت پرستگاه براي آب اين بود که آن را در جاي مقدسي ستايش کنند و آب را نماد پاکي ، دور از آلودگي، نماد باروري وعشق و دوستي مي دانند اماتوجه به آناهيتا(الهه آب ها) از دوره اردشير دوم هخامنشي درايران مرسوم شده.و در دوره هاي تاريخي بعد يعني اشکانيان و ساسانيان همواره ادامه داشته است .
باور به اينکه اين ايزد را بايد يکي از کهن ترين و پراهميت ترين باورهاي ايران باستان به شمارآورد ، هيچ ايزدي در اوستا وآيين زرتشت تا اندازه آناهيتا با گرمي و دلبستگي ياد نمي شود از اين رو غيرايراني بودن اين الهه که گاهي چنين پنداشته شده غير ممکن است ،تاريخ هم گواه اين است که ايرانيان هرگز به پديده اي غيرخودي مهر چنداني نداشته اند.
با اين حال جداکردن آناهيتا از بدنه زرتشت ناشدني است اما خود اوهمواره به صورت ايزدي انتزاعي متجلي مي شودوهرگزبه مثابه عنصري ازپيکرآيين مزديسنادرنمي آيدهمين ويژگي آناهيتااست که نشان از کهن بودن آن داردو نشان مي دهد که ناهيد کهن تر از زرتشت است وايزديست که هم ميزبان زرتشت است هم ميهمان او ..
۱-۴- سوالات
ردپاي حضور آب در تاريخ ايران از چه زماني احساس مي شود ؟
آب در بين ايرانيان از چه جايگاه و حرمتي برخوردار بوده است ؟
آب را چرا نماد پاکي و طهارت در ايران باستان و دوره هاي بعد مي دانسته اند ؟
در کدام نقش برجسته هاي تاريخي آناهيتا به عنوان الهه حضور داشته است ؟
معابد آناهيتا مربوط به چه دوراني مي باشد و اوج شکوفايي انها مربوط به چه دوره مي باشد ؟
آناهيتا که در ايران باستان از آن به طور خاص ياد شده است به چه معني مي باشد ؟
معبد آناهيتا در ايران در کجاها قرار دارد ؟
ساختار معبد آناهيتا در كنگاور چگونه است ؟
کاربري بناي معبد آناهيتا چه بوده است ؟
معابد در بين باورها و فرهنگ هاي و اعتقادات مردم چه جايگاهي داشته اند ؟
طي کاوش هاي به عمل آمده در معبد آناهيتا ( کنگاور ) چه اشياء تاريخي کشف شده است ؟
۱-۵- واژهاي کليدي
اشکانيان ، معبد ، آناهيتا ، ناهيد ، آناهيت .
۱-۶- محدوديت ها و مشکلات تحقيق
در يک سري از منابع مطالب به صورتي تکراري و با يک نکات مخفي بيان شده بود که تا حدودي باعث خلال درجمع آوري مطالب مي شد، و همچنين حدس وگمان هاي که زده شده بود دربعضي از موارد باعث دور شدن از موضوع اصلي مي شد .
۱-۷- روش تحقيق

روش پژوهش درانجام اين تحقيق ميداني وتوصيفي بوده است وشيوه گردآوري مطالب و اطلاعات کتابخانه‌اي و حضور در محل در معبد بوده است .
۱-۸- سابقه موضوع تحقيق
آب نماد پاکي وطهارت و جدايي وپاک کننده از آلودگي دانست و همچنين نماد عشق، زندگي، جاودانگي ،حيات ، باروري ، دوستي ، که در اديان مختلف به ويژه ايران باستان و زرتشت جايگاه ويژه ومهمي را به خوداختصاص داده است وآن را بيشتر مربوط به دين زرتشت دانسته وازآن جداناپذير مي باشد، ارزش آب را مي توان به صورت کامل دردين زرتشت بيان کرد كه برا پرستش آن دست به ساخت جايگاه هاي مقدسي براي آن مي زدند كه به آن معبد مي گويند ، يكي از اين معابد در كنگاور قرار دارد،کنگاور اولين بخش شرقي کرمانشاه است و در بزرگ راه کربلا نشسته است “ايزيدورخاراکسي” اولين کسي است که در نيمه نخست سده ي اول ميلادي از آن به نام ( کن کبار ) نام برده است . مورخين و جغرافيا نويسان غرب و ايراني از سده سوم هجري قمري به بعد از اين ناحيه به نام هاي کنکور ، کنگوار ، کنگوروقصراللصوص (قلعه دزدان ) نام برده اند . شهرت کنگاور از آغاز تا امروز شايد بيشتر به خاطربناه يا کاخي است که ازپيش ازاسلام برفراز صفه‌اي وسيع در دل آن برپاگرديده بوده است اين بنا امروزه به نام معبد آناهيتا يا ناهيد شهرت دارد که در جاي خود از آن صحبت خواهيم کرد .
شهرت عمده کنگاور درروزگار اسلامي وهم اکنون به خاطربقاياي بنايي است که پيش ازاسلام برفراز صفه اي درمرکز قصبه کنگاورازسنگ ساخته شده است .
امروزه ايرانيان و حتي جهانگران ، کنگاور را به عنوان معبدآناهيتا مي شناسند. چيزي جز اين نيست مگرعظمتي که به لحاظ باستان شناسي براين اثر شگرف مرتبط است. ابتدا در اين راستا سخن خود را از رومان گيرشمن که سالها در ايران به کاوش و بررسي پرداخته آغاز مي نمائيم وي در کتاب ايران از آغاز تا اسلام مي نويسد: … در معبدکنگاور پرستشگاهي با طرح غربي ساخته شده و تصور مي رود در حدود دويست قبل از ميلاد بنا شده است . در ساختمان اصلي استعمال قطعات سنگي مسطح تخت جمشيدتقليدشده اما ستون هاي آنهاداراي سرستون دري است که برفرازآنها تخته هاي کرنتي قرار گرفته است. در ضمن اين بنارا با بقاياي معبرکرهه (خورهه) و لائوديسه در نهاوند متعلق به دوره سلوکي ها طبقه بندي کرده وطرح آن را غربي مي داند. بنايي که ماامروزه معبدآناهيتا مي شناسيم مورخان و جغرافي نويسان اسلامي آن را تحت عنوان شکارگاه پرويزوکاخ خسروپرويز و قصرالصوص معرفي کرده اند. پرفسور ارنست هرتسفلد باستان شناس آلماني بناي کنگاور را معبدي از دوران اشکانيان دانسته و آن را يکي از بزرگترين معابددنياي باستان مي داند ولي نام آناهيتا در کتيبه‌هاي هخامنشي از زمان اردشير دوم به کار برده شده است و پيش از آن يعني در زمان کوروش و داريوش وخشايارشاه نامي از آناهيتا نيست . ظاهراً پرستش آناهيتا در دوران اردشير دوم رونق گرفت و او مجسمه‌هايي را در معابد به ياد اين ايزد بانو برپا کرد . در کتيبه‌اي که از او در شوش باقي مانده او بيان مي‌کند که بازسازي ايوان و کاخ شوش را به درخواست اهورامزدا ، آناهيتا و ميترا به انجام رسانده است .از نقش برجسته‌هاي مهم آناهيتا در ايران مي‌شود به تصوير او در نقش رستم و همچنين تاق بستان در کرمانشاه اشاره کرد. نيايشگاه آناهيتا در کنگاور را با توجه به تطابق با بناهاي مشابه از نظر معماري”متعلق به دوران پارتي ( ۲۵۳ – ۲۲۴ پيش از ميلاد ) مي دانند و معتقدند که در دوران ساساني مرمت شده است.

فصل دوم
موقعيت جغرافيايي معبد آناهيتا ،تعاريف معبد ،
آناهيتا و جايگاه آب در ايران باستان

۲-۱- مقدمه
بخش بزرگي از غرب کشور را ارتفاعات بلند و به هم پيوسته و سرسبز زاگرس تشکيل داده که جلگه حاصلخيز کنگاور دراين منطقه واقع شده است ،کنگاورشهريست درميان راه امروزي کرمانشاه همدان و برسر راه تاريخي هگمتانه قراردارد که ازآن به نام هاي کنگور- کنگورا- قصرالصوص و کنکوبار ياد شده است. در مرکز اين شهر بناي تاريخي و قديمي معبد آناهيتا قرار دارد که خيلي ها کنگاور را با وجوداين بنا مي شناسند. نام کامل آناهيتااز اردويسور آناهيتا مي باشد که در باورها و اعتقادات مردم ايزدبانوي نگهبان آبها مي باشد ، اين معبد به صورت چهار ضلعي و بدون سقف که در سه طبقه بر روي صفه اي در مرکز شهر ساخته شده است يک بناي کاملاً سنگي که در بين سطوح ديوارها از ملات گچ استفاده شده است .آناهيتا از زمان هخامنشيان و با سنگ نبشته اردشير دوم به رسميت شناخته شد .دو پلکاني که در دو طرف بنا،جهت عبور و مرور مردم به اين معبد بوده برگرفته از سبک معماري هخامنشيان مي باشد که حتي شباهت زيادي با پلکان آپاداناي داريوش در تخت جمشيد دارد وقابل مقايسه هم مي باشد بجز اين پلکان تابوت هاي سفالين ، سرتبر و پيکاني از جنس برنز نيز در اين معبد کشف شده است که مربوط به زمان هخامنشيان است . اما باتوجه به اسناد و مدارک معتبرتري که طي کاوشهاي انجام شده در معبد به دست آمده گواه و يقين بر اين مي باشد که اين معبد مربوط به دوران پادشاهي اشکانيان مي باشد.در اين دوره اعتقادات مردم با ستايش آناهيتا به عنوان بزرگ مادر همه ايزدان مرتبط شد، حتي حضور آناهيتا با تاج معروف خود را در سکه هاي اين دوران مي توان ديد ، سکه هايي که در زير سرمردگان در گورستان مربوط به اشکانيان پيدا شده است سکه ها سفال ها ، تابوتها(خمره اي شکل) قمقمه زوار و..همگي نشان ازحضور چشمگيراشکانيان در اين معبد مي باشد .
حتي باستان شناسان آثاري از دوره ساسانيان ، سلوکيان و اسلامي در اين معبدبه دست آورده اند که نشان از حضور دوره اي اين حکومت ها در معبد است ،ولي بيشتر اين آثار نشان ازحضور پر رنگ و قاطع اشکانيان مي باشد. دورتا دور اين معبد را ستون هاي فرا گرفته که مانند حصاري آن را در دل خود جاي داده اند ستون هاي که از سرستون- ستون و زيرستون تشکيل شده اند که صاف و صيقل خورده و بدون تزئينات مي باشند ساده و کوتاه و قطور که اين سبک ستون سازي مربوط به منطقه اي درشمال غربي ايران و قلمرو مادها مي باشد که نمونه ي ديگري را نمي توان سرمشق ابتدايي اين نوع ستون سازي قرارداد .
با توجه به آنچه که گفته شدپرستشگاه آناهيتا در کنگاور با توجه به مقايسه هايي که با بناهاي مشابه انجام شده معماري آن متعلق به دوران پارتي مي باشدومعتقدند که در دوران ساساني و اسلامي اين بنا را مرمت کرده اند ، در اين معبد قرينگي و تقارن بکار برده شده ،چيزي که در معماري اشکاني بارز مي باشد.
براي اين بنا کارکرد هاي گوناگوني ذکر شده ، بعضي از باستان شناسان معتقدند که اين بنايي براي گردش و تفريح در زمان شکار بوده ، بخاطري که در اين جلگه ( کنگاور) شکار فراوان بوده است ، و همچنين از آن براي پذيرايي و گرامي داشت حضور فرمانروايان ،اميران ، پادشاهان مورد استفاده قرارمي گرفته است و همچنين در جاي ديگر ذکر شده است ، برخي آن را کاخ خسروپرويز يا کاخ ساساني مي دانستند، که براي خوشگذراني اوقات فراغت مورد استفاده قرار مي گرفته است. باتوجه به مطالب ازپيش گفته شده اين معبدمکاني براي پرستش آب بوده است .تحقيقات تاريخي و کاوش هاي باستان شناسي چهار دوره براي کاربري معبد ذکر کرده اند دوره هخامنشيان ، دوره سلوکيان (معبد آراتميس) ، دوره اشکانيان(معبدآنايي تيس- آناهيتا ) ، دوره ساساني( آناهيتا و آتشگاه ) . نمونه اي ديگراز معبدآناهيتا در ايران وجود دارد که يکي از آنها در بيشاپور( کازرون) در استان فارس واقع شده است که بعدازمعبدآناهيتا ، درکنگاور قديمي ترين ومشهورترين معبد که جايگاه نوازش و بازي با آب مي باشد معبدي بدون سقف و مکعب شکل است .
حضوروگردش آب دراين معبد شکلي زيبا آميخته با حس احترام دارد که نشانگراهميت خاص مذهبي وتوجه به نيايش ايزدبانوي آب آناهيتا دارد. معبدي ديگري به نام معبد آناهيتا تخت سليمان درشهر بيجار و مياندوآب دراستان آذربايجان غربي قرار دارد. که در کنار آتشکده آذر گشسب واقع شده. اين معبد به صورت مسقف و مکاني در ارتباط با پرستش آب بوده است. که آناهيتا الهه آب مورد پرستش قرار گرفته و تاريخ ،آن را به قبل از دوره ساساني نسبت مي دهند، با اين حال آب در فرهنگ کهن ايران باستان جايگاه ويژه و مقدسي داشته، طوري که به عنوان الهه آن را مورد ستايش و پرستش قرار داده وحتي براي آن نذورات زيادي را انجام مي دادند اينها فقط دال بر ارزش و اعتبار آن در اعتقادات مردم بوده است .
۲-۲- موقعيت جغرافيايي
کنگاوراولين بخش شرقي کرمانشاه است ودر بزرگ راه کربلا نشسته است ازشمال به بخش اسدآباد ازشهرستان همدان ،از شرق به تويسرکان ،از جنوب به دهستان خزل شهرستان نهاوندو ازغرب به صحنه ازشهرستان کرمانشاه محدود است)شکل۲-۱). قسمت مرکزي و جنوب بخش و قسمت شمال وغربي آن کوهستان است، درمنتهي اليه قسمت جنوب شرقي آن نيزرشته کوه هايي قراردارد(گودرزي،۱۳۸۵،ص۲۵).”ايزيدورخاراکسي”اولين کسي است که درنيمه نخست سده ي اول ميلادي از آن به نام (کن کبار) نام برده است. مورخين و جغرافيا نويسان غرب و ايراني از سده سوم هجري قمري به بعداز اين ناحيه به نامهاي کنکور، کنگوار،کنگوروقصراللصوص(قلعه دزدان)نام برده اند.
شهرت کنگاور از آغاز تا امروز شايد بيشتر به خاطر بناه يا کاخي است که از پيش از اسلام برفراز صفه اي وسيع در دل آن برپاگرديده بوده است. اين بنا امروزه به نام معبدآناهيتا يا ناهيد شهرت داردکه درجاي خوداز آن صحبت خواهيم کرد(روزبهاني،۱۳۸۳،ص۸۰).
“لستريج” بااقتباس ازآثارنويسندگان اسلامي درباره کنگاورمي نويسد: بعد از قريه صحنه ولايت کنگوار است که چون درآغاز فتوحات اسلام هنگام عبور لشکريان عرب ازآنجا به نهاونداهالي آنجا چهارپايان بارکش مسلمين را دزديدندو اعراب آن را قصراللصوص(قلعه دزدان) ناميدند) لسترنج ، ۱۳۳۷ ، ص ۲۰۴-۲۰۳ ). ناصرالدين شاه قاجار در سفرنامه خود به عتبات عاليات درباره ي کنگاور چنين نوشته است :… همين که ازپل گذشتم رفته ، رفته فضاي جلگه کم شد، کوه ها از چپ و راست نزديک مي شوند . ده کثيف بي درختي سرراه بود گفتند: رحمت آباد ملکي ساري اصلان است قدري رفتيم سطح راه به انحطاط گذشت، سرازيررفتيم جلگه کنگور پيدا شد. اطراف جلگه کنگاور همه کوه است جلگه اينجا هم سرسبز هم با صفاست. شبيه جلگه اسدآباد اما جمع تر و بهتر، دهات زيادي در اطراف اين جلگه است.
اغلب آنهاروي تپه واقع شده بودند شکارصحرايي اينجاهم مثل جلگه اسدآباد فراوان بود (ناصرالدين شاه قاجار، سنه ۱۲۸۷ه. ق ، صص ۴۷-۴۲ ). بي شک نزديکي کنگاور به ” هگمتانه” مرکز حکومتي ماد و نيز قرار داشتن آن بر سر شاهراه هگمتانه – بين النهرين ، در آباداني آن تاثير بسزايي داشته است (مارکورت ،۱۳۸۷، ص۴۵). شايد بتوان شجاعت و “جنگاوري” مردم منطقه در طول تاريخ ، در برابر مهاجمان را به عنوان ريشه ي واژه ي “کنگاور” در نظرگرفت و شايدهاي ديگري که اين مختصر مجال طرح تمامي آنها نيست . شهرستان كنگاور با وسعتي حدود ۸۴۵ كيلو متر مربع و ۰۰۰/۱۰۰ نفر جمعيت و با ارتفاع ۱۵۰۰ متر از سطح دريا در۸۵ كيلومتري مركز استان و شمال شرقي استان كرمانشاه واقع است. نور ديده زاگرس(کنگاور) به واسطه مجاورت با کوه هاي سرکشيده برآسمان ، آب و هوايي خوشگوارا وکوهستاني وخنک دارد (شهرامي ،۱۳۸۳ ، صص ۱۱-۹-۶). آب و هواي قسمتهاي دشت آن معتدل و قسمت هاي کوهستاني ومرتفع آن سرد و زمستاني پربرف وطولاني دارد (گلزاري ، شماره ۱۴۷ ، ص۱۱۳ ).
مردم کنگاوراز نژاد سفيد واز اقوام کردو لرند، عده کمي از بازماندگان ارمني ساکنندکه خود معتقدند ازهمراهان شيرين زن خسرودوم ساساني بودهاندو ازآن زمان ساکن شدهاند.ازدوره صفويه به اين طرف ازمردم ترک لهجه نواحي مجاور نيز عدهاي به کنگاورکوچ کردهاند(روزبهاني ، ۱۳۸۳ ،ص۸۸ ).
اکثر جمعيت کنگاور را شيعه تشکيل مي دهد و پيرو مذهب حقه جعفري عليه السلام و درصد کمي نيز از برادران و خواهران سني مذهب اهل کردستان عراق و نيز جمعي از پيروان اهل حق هم در منطقه ساکن هستند .
در گذشته انگشت شماري مسيحي و يهودي در شهرستان زندگي مي کردند( شهرامي ،۱۳۸۳ ، ص ۱۱-۱۰) . مردم کنگاور صاحب هنرهاي سنتي چون منبت کاري۱ مي باشند . هنر تنبورسازي هم در بين مردم اين ديار ريشه کهن و اصيلي دارد طوري که تنبورهاي اين خطه از شهرت ومحبوبيت خاصي برخوردارند .
www.iranicaonline.org/articles/anahid
2-3- مهمترين آثار و ابنيه تاريخي فرهنگي شهرستان کنگاور
مهمترين آثارو ابنيه تاريخي فرهنگي شهرستان کنگاور: معبدآناهيتا ، معدن تاريخي چلمران که ازآان با
نام کوه مردان(شلمران) يکي ازمهمترين معدن استخراج سنگ درساخت معبدآناهيتا ميباشد . امامزاده ابراهيم ، تپه گودين ، پل کوچه ، حمامهاي تاريخي (حمام کهنه ،حمام ميدان ، حمام حسن خان ، سراب کبوتر لانه ، سرابها ، سراب فش، سراب خرم آباد (بوجان) ، (سراب ماران ) ، قنات و چشمه ها ي قديمي ،آسياب ها ويخچال هاي قديمي ،گورستانهاي قديمي( روزبهاني ،۱۳۸۳،ص۱۰۹-۱۰۶). شهرت عمده کنگاوردر، روزگار اسلامي وهم اکنون به خاطر بقاياي بنايي است که پيش از اسلام برفراز صفه اي درمرکز قصبه کنگاور از سنگ ساخته شده است (شهرامي ، ۱۳۸۳ ، ص ۱۱-۱۰) . امروزه ايرانيان وحتي جهانگران ، کنگاور را به عنوان معبدآناهيتا مي شناسند و اين نيست مگرعظمتي که به لحاظ باستان شناسي براين اثر شگرف مرتبط است .

دسته بندی : 22

پاسخ دهید