۴-۱٫ ارتفاع بوته۵۷
۴-۲٫ علوفه تر و خشک مخلوط پايان رشد رويشي۶۵
۴-۳٫ عملکرد بيولوژيک۷۱
۴-۴٫ غلاف و سنبله در بوته۸۱
۴-۵٫ وزن هزار دانه۹۳
۴-۶٫ عملکرد دانه۱۰۰
۴-۷٫ شاخص برداشت ۱۰۷
۴-۸ . نسبت برابري زمين۱۱۵

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۴-۹٫ ضرايب همبستگي۱۲۴
فصل پنجم : نتيجه‌گيري و پيشنهادات
نتيجه‌گيري کلي ۱۳۱
پيشنهادات ۱۳۳
پيوست‌ها
منابع و مأخذ
فهرست منابع فارسي
فهرست منابع غيرفارسي
چكيده انگليسي
فهرست جدول‌ها
عنوانصفحه۱-۱٫ جدول: كشورهاي توليدكننده‌ي جو در جهان ۸
۱-۲٫ جدول: آمار توليد نخود و جو در استان لرستان ۱۰
۳-۱٫ جدول: مشخصات فيزيکي و شيميايي خاک مزرعه آزمايش۴۷
فهرست نمودارها
عنوانصفحهنمودار ۳-۱: ميزان بارندگي۶۰
نمودار ۴-۱: ارتفاع بوته نخود۶۰
نمودار ۴-۲: ارتفاع بوته جو ۶۴
نمودار ۴-۳: وزن تر علوفه کل ۶۷
نمودار ۴-۴: وزن خشک علوفه کل۷۰
نمودار ۴-۵: عملکرد بيولوژيک نخود۷۳
نمودار ۴-۶: عملکرد بيولوژيک جو ۷۷
نمودار ۴-۷: عملکرد بيولوژيک کل۸۰
نمودار ۴-۸: تعداد کل غلاف نخود۸۳
نمودار ۴-۹: تعداد سنبله در بوته جو ۸۶
نمودار ۴-۱۰: تعداد غلاف پر نخود۸۹
نمودار ۴-۱۱: تعداد دانه در سنبله۹۲
نمودار ۴-۱۲: وزن هزار دانه نخود ۹۵
نمودار۴-۱۳: وزن هزار دانه جو۹۹
نمودار۴-۱۴: عملکرد دانه نخود ۱۰۲
نمودار ۴-۱۵: عملکرد دانه جو ۱۰۶
نمودار۴-۱۶: شاخص برداشت نخود۱۱۰
نمودار۴-۱۷: شاخص برداشت جو۱۱۴
نمودار۴-۱۸: نسبت برابري زمين نخود۱۱۷
نمودار ۴-۱۹: نسبت برابري زمين جو۱۲۰
نمودار ۴-۲۰: نسبت برابري زمين کل۱۲۳
فهرست شكل‌ها
عنوانصفحه۳-۱٫ شكل: نقشه طرح آزمايشي ۴۹
۳-۲٫ شكل: نمايي از هر کرت آزمايشي۵۰
فصل اول :
كليــات
۱-۱ مقدمه:
امروزه بسياري از کشورها در مناطق آسيايي، آفريقايي و آمريکاي جنوبي با کمبود مواد غذايي مواجه مي باشند. بعضي کشورها در راستاي تامين امنيت غذايي تاکيد بر نيل به خودکفايي با خوداتکايي خصوصا در زمينه محصولات اصلي دارند و بعضي از کشورها با واردات مواد غذايي تلاش بر تامين امنيت غذايي خود دارند. به طور کلي امنيت غذايي به معناي فعليت يافتن چهار اصل مهم زيراست:
۱- فراهم بودن غذا : يعني هر کشوري بايد قادر باشد غذاي کافي براي جمعيت موجود و در حال رشد خود تامين نمايد.
۲- ثبات و پايداري غذا : يعني اينکه غذاي فراهم شده بطور مداوم تهيه گردد.
۳- قابل دسترس بودن غذا : يعني اينکه غذاي فراهم شده در هر زماني و در هر مکاني در بازار وجود داشته باشد و مردم از نظر اقتصادي و فيزيکي قادر به تهيه آن باشند.
۴- سلامت غذا : يعني غذا به طور سالم و بهداشتي تهيه و در اختيار مردم قرار گيرد (کمالزاده ، ۱۳۸۲).
جمعيت جهان از سه ميليارد نفر در سال ۱۹۶۰ به شش ميليارد نفر در سال ۲۰۰۰ افزايش يافته و در حال حاضر نيز سالانه ۹۰ ميليون نفر به جمعيت کره زمين افزوده مي شود. در آسيا نسبت اراضي کشاورزي به جمعيت در مقايسه با چهل سال قبل به نصف کاهش يافته است. در حال حاضر در کشورهاي توسعه يافته به کيفيت مواد غذايي اهميت بيشتري داده مي شود زيرا مصرف بيش از حد کودهاي ازته در کشت سبزي و صيفي منجر به تجمع نيترات در محصول شده و يا در گوشت مواد هورموني و آنتي بيوتيکي براي سلامتي انسان مضر تشخيص داده شده است (سماوات ، ۱۳۸۲).
بيش از دو سوم جمعيت جهان در كشورهاي در حال توسعه زندگي مي‌كنند و متجاوز از ۵۰ درصد اين جمعيت فقر غذايي دارند. كشاورزي، مواد غذايي را به صورت مستقيم از طريق فرآورده‌هاي گياهي كه شامل ۸۰ درصد است يا به صورت غير مستقيم از طريق فرآورده‌هاي دامي كه شامل ۲۰ درصد است در اختيار انسان قرار مي‌دهد. آن چه علم كشاورزي بخصوص زراعت عهده‌دار آن است عبارت از توليد محصول زيادتر و با كيفيت بهتر كه بتواند جواب‌گوي ازدياد جمعيت باشد (نور محمدي و همكاران، ۱۳۷۶).
يكي از راههايي كه براي افزايش توليد محصولات كشاورزي پيشنهاد شده افزايش عملكرد در واحد سطح است. بنابراين تغيير تراكم بوته و نحوه توزيع گياهان در واحد سطح مي‌تواند در عملكرد موثر باشد (براري ، ۱۳۷۵).
تراكم نامناسب گياهي مي‌تواند رطوبت خاك را در اوايل فصل رشد تخليه و موجب مواجه شدن گياهان با تنش خشكي در دوران رشد زايشي شود. به همين دليل استفاده از گونه گياهي مناسب و شناخت تراكم مطلوب گياهان و ارقام سازگار با اين مناطق از اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار مي‌باشند. ميزان سازگاري و پايداري عملكرد گياهان زراعي به شرايط محيطي متفاوت است و به ارقامي سازگار اطلاق مي‌شود كه در طيف وسيعي از شرايط محيطي، توان ژنتيكي عملكرد بالا و پايداري از خود نشان مي‌دهد (كانوني و همكاران ، ۱۳۷۹).
۱-۲ اهداف تحقيق
در دنياي جديد روند کشت و کار محصولات زراعي بتدريج از اصول اکولوژيک خارج شده و به سمت ديدگاه هاي اقتصادي پيش مي رود که اين امر منجر به تخريب منابع طبيعي و کاهش کارآيي انرژي مي شود (عباسي ، ۱۳۸۳). استفاده نا کافي و غير متعادل از کودهاي شيميايي در آسيا سبب شده که برخي از مواد غذايي اراضي کشاورزي تخليه گردد و اين عامل سبب کاهش توان توليد و حاصلخيزي خاک شده است. بطوريکه بين سالهاي ۱۹۴۵ الي ۱۹۹۰ تخليه عناصر غذايي از خاک سبب گرديده ۶/۴ ميليون هکتار از اراضي کشاورزي به ميزان کم و ۹ ميليون هکتار به ميزان متوسط و يک ميليون هکتار از اراضي شديدا تخريب گردد. با رشد جمعيت شهري عناصر غذايي به ميزان بيشتري از چرخه طبيعت خارج مي شود ، بطوريکه در مقياس جهاني حدود ۱۷۵ ميليون تن N+P+K سالانه از خاک توسط محصول خارج مي گردد. اگر جمعيت شهر نشيني ۵/۴۷ درصد باشد در اين حالت ۸۳ ميليون تن N P K از چرخه غذايي خارج مي گردد. در سال هاي اخير در ايران توجه زيادي به مصرف متعادل کودهاي شيميايي شده است (ملکوتي ، ۱۳۸۲). کشاورزي پايدار يک روش توليد مواد غذايي است که از نظر محيطي ، اقتصادي و اجتماعي از ثبات کلي برخوردار است. در چنين سيستمي به انسان و فعاليت هاي کشاورزي او به عنوان اجزا و اعمالي از يک اکوسيستم طبيعي و يا يک اکوسيستمي که به موازات اکوسيستم طبيعي عمل مي کند، مورد توجه قرار مي گيرد (بياباني ، ۱۳۷۸).
۱-۳ بيان مسئله
کشور ايران در حاليکه مساحتي حدود ۱۶۵ ميليون هکتار دارد ولي برابر اعلام وزارت جهاد کشاورزي ۱۱۴ ميليون هکتار آن براي کشاورزي مناسب نبوده و مساحتي حدود ۵۱ ميليون هکتار قابل کشت و زرع مناسب براي کشاورزي مي باشد. از اين مقدار حدود ۱۹ ميليون هکتار در حال حاضر به صورت آبي و ديم کشت مي شود و کل سطح زير کشت ساليانه آبي حدود ۲۵/۵ ميليون هکتار و کل اراضي که زير کشت آبي و ديم مي رود بصورت ساليانه و دائمي ۱۴ ميليون هکتار و بقيه آيش مي باشد (۱۲ ميليون هکتار زير کشت محصولات سالانه و ۲ ميليون زير کشت محصولات دائمي است). سطح کشت ديم در ايران بين ۱۰ تا ۱۲ ميليون هکتار برآورد شده که ساليانه حدود نصف آن کشت و بقيه به مدت يک تا سه سال آيش گذاشته مي شود. توليدات کشاورزي ما بسيار کمتر از احتياجات ماست و براي توليد بيشتر آب کنترل شده کافي نداريم البته بايد با بالابردن دانش کشاورزي و اعمال مديريت صحيح افزايش توليد در واحد سطح داشته باشيم (رستگار ، ۱۳۷۸).
۱-۳-۱گياه جو و اهميت آن
نام علمي جو Hordeum vulgare l. – انگليسي Barley . سطح زير کشت جو در دنيا در سال ۱۹۷۲ معادل ۸۵ ميليون هکتار بوده که به علت افزايش مصرف در صنعت و دامداري بويژه در کشورهاي اروپايي افزايش يافته است. توليد متوسط جو از هر هکتار، طي سالهاي ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۰ در دنيا، برابر ۷/۱ تن و در کشورهاي اروپايي توليد متوسط آن ۷/۲ تن بوده است. در حال حاضر کشورهاي ايرلند و دانمارک با ۴ تن و کشور فرانسه و انگلستان با حد متوسط ۵ تن در هکتار بيشترين رقم توليد از هر هکتار را دارا مي باشند. زراعت جو در اکثر کشورهاي توليد کننده آن سابقه بسيار طولاني دارد و از زمانهاي خيلي گذشته دانه آن علاوه بر آن که در تغذيه انسان مورد مصرف داشته، در قناديها نيز از آن استفاده مي شده و از مالت آن نيز در صنعت و داروسازي استفاده به عمل مي آمده و در کارخانجات نشاسته سازي نيز استفاده مي شده است. در حال حاضر در اغلب کشورها از آن نوشابه بدست آورده و نيز در پرورش حيوانات بويژه در تغذيه گاوهاي شيري و گوساله هاي پرواري و حتي پرندگان نيز به مقدار زياد به کار مي رود. اين گياه داراي مقادير زيادي ويتامين بخصوص از نوع , بوده که علاوه بر آن از نظر مواد معدني مانند کلسيم، فسفر، مس، سديم، منگنز، منيزيم و کبالت غني مي باشد. کاه آن نيز در غذاي حيوانات و تهيه بستر آنها بکار رفته و حتي علوفه سبز آن نيز غذاي مناسبي براي دام ها مي باشد. از ساقه آن نيز در کاغذ سازي استفاده مي شود. سطح زير کشت جو ايران در سال زراعي۷۳-۷۴ در کشت آبي و ديم معادل ۱۷۵۱۵۷۴ هکتار بوده که ۱۰۸۵۷۷۵ هکتار ديم و ۶۶۵۷۹۹ هکتار آبي بوده، که سهم استان لرستان در مجموع ۱۳۴۶۹۰ هکتار شامل ۱۲۴۰۴۴هکتار کشت ديم و ۱۰۶۲۶ هکتار کشت آبي مي باشد. ميزان توليد جو در کشور در همان سال زراعي۲۹۵۲۲۶۵ تن بوده که از اين مقدار در استان لرستان ۲۱۴۰۰۲ تن شامل ۱۸۹۹۷۲ تن کشت ديم و ۲۴۰۳۰تن کشت آبي جو توليد شده است (ناصر خدابنده ، ۱۳۸۲). جو در مقايسه با گندم مقاومت بيشتري به خشکي و بيماريها دارد و شرايط نا مساعد، عملکرد آن بيشتر از گندم است. چون قيمت آن در بازار از گندم کمتر است، به همين دليل اغلب در مناطقي که از نظر بارندگي و نوع خاک براي گندم مناسب نيست، جو کشت مي کنند. حداقل بارندگي مورد نياز جو ۲۰۰-۲۵۰ ميليمتر است. دانه جو براي جوانه زدن به رطوبت کمتري نسبت به دانه گندم دارد و در مواردي که بذر در شرايط نا مساعد خشک شده و رطوبت مجددا تامين شده باشد، رشد خود را زودتر از سر مي گيرد (کوچکي ، ۱۳۸۳).
جو از قديمي‌ترين گياهاني است كه در ايران مورد كشت و توليد بوده است. به نظر مي‌رسد كه جو در منطقه‌اي شامل كوههاي زاگرس در ايران به طرف آناتولي، فلسطين و آفريقا منشأ يافته باشد. اهميت اصلي جو در ايران به علت نقش آن در تغذيه دام مي‌باشد. بر اين اساس جو در مرتبه دوم بعد از گندم ( از نظر سطح زير كشت و توليد) در بين محصولات كشاورزي كشور قرار دارد (خواجه پور ، ۱۳۸۴).
جو يكي از مهمترين غلات در سطح جهان است و به علت مقاومتش در مقابل ناسازگاري‌هاي محيطي و نيز به دليل نياز رطوبت و تطابق با محيط كشت در بسياري از نقاط جهان كشت مي‌شود (بهنيا ، ۱۳۷۳).
امروزه حدود ۹۱ ميليون هكتار از اراضي مناطق معتدل جهان به صورت بهار و پاييزه به كشت اين محصول اختصاص دارد. اگرچه خواستگاه اصلي اين گياه دقيقاً مشخص نيست ولي بسياري آن را بومي ناحيه‌اي در آسيا بين تركيه و ايران مي‌دانند (بهروزين ، ۱۳۸۰).
در ايران جو در سطحي معادل ۵/۱ ميليون هكتار در شرايط آبي و ديم كشت مي‌شود. از اين مقدار ۶۰ درصد به اراضي ديم اختصاص دارد و ميزان توليد آن در شرايط ديم مطابق گزارش وزارت كشاورزي ۹/۰ تن در هكتار (انصاري ملكي ۱۳۸۰).در بين غلات بهاره جو مي‌تواند ماده خشك زياد و درصد ماده خشك قابل هضم بالايي را در مناطق سازگار توليد كند و ميزان بذر مصرفي براي كاشت به منظور توليد علوفه ۱۳۴ كيلوگرم در هكتار است (راشد محصل و همكاران ۱۳۷۶).
عمده كشورهاي توليد كننده جو در جهان در جدول ۱-۱ شرح داده شده است و اين آمار متعلق به سال ۲۰۰۵ مي‌باشد (رستگار ۱۳۸۴).
جدول ۱-۱ كشوهاي توليد كننده جو در جهان
رديفكشورMenge
cintsd.Tرديف
كشورMenge
cintsd.T1
2
3
4
5
6
7روسيه
كانادا
المان
فرانسه
اوكراين
تركيه
استراليا۷۷۳/۱۵
۱۳۲/۱۲
۷۲۲/۱۱
۳۵۷/۱۰
۰۰۰/۹
۰۰۰/۹

۶۴۰/۶۸
۹
۱۰
۱۱
۱۲
۱۳
۱۴
پادشاهي عربستان
ايالات متحده‌آمريكا
اسپانيا
چين
ايران
جمهوري چك
جهان۵۴۵/۵
۶۲۰/۴
۴۴۸/۴
۳۵۰/۳
۹۰۰/۲
۲۸۰/۲
۴۴/۱۳۹

در ايران بعد از گندم، جو از نظر سطح زير كشت، در رتبة دوم قراردارد و علت آن هم نياز آبي كم و مقاومت بسيار خوب در سرما و مقاومت در برابر شوري است. در سال ۲۰۰۷ بيش از ۵/۳ ميليون تن جو در ايران توليد شده بود. حجم ذخاير جوي ايران نيز بدون تغيير در حدود ۱۰۰ هزار تن باقي مي‌ماند اما توليد جهاني جو از ۱۳۵ ميليون تن به ۱۴۷ ميليون تن افزايش يافت (روزنامه كارگزاران ۱۳۸۷).
۱-۳-۲ گياه نخود و اهميت آن
نام علمي نخود Cicer arietinum l. – انگليسي Chickpea . سطح زير کشت نخود در دنيا طبق آمار سال ۱۹۸۵ سازمان F.A.O سطح زير کشت آن حدود ۱۱ ميليون هکتار است. سطح زير کشت نخود برابر نشريه سال ۱۳۵۴ مرکز آمار ايران حدود ۵۰ هزار هکتار آبي و ۲۰۰ هزار هکتار ديم است. ميزان عملکرد نخود در زراعت ديم با توجه به ميزان بارندگي بين ۲۰۰ تا ۱۲۰۰ کيلوگرم در هکتار است در صورتيکه از ارقام اصلاح شده استفاده شود و اصول و مواظبت هاي زراعي رعايت گردد ميزان محصول افزايش خواهد يافت (رستگار۱۳۷۸). اين گياه نمونه گياه گرمسيري است. ۹۰ درصد از سطح زير کشت جهاني آن در مناطق گرمسير و نيمه گرمسير آسيا، ۳ درصد در آمريکا و ۲ درصد هم در اروپا قرار گرفته است. متوسط عملکرد جهاني آن در هر هکتار ۶۵۰ کيلوگرم است و ۷۰ الي ۸۰ درصد سطح زير کشت آن در هندوستان قرار دارد. اين گياه در تغذيه مردم ايران مصرف زيادي دارد. بذرهاي رسيده آنرا بصورت کامل و يا نصف بشکل لپه و يا بصورت آردشده مصرف مي کنند. غلافهاي نارس و برگهاي تازه آنرا به عنوان سبزي مصرف مي کنند. مدت زمان لازم براي پخت آن طولانيتر از ديگر حبوبات است. بذرهاي با رنگ روشن آن بيشتر به مصرف انسان مي رسد و در هندوستان در صنايع شيريني پزي نيز از آن استفاده مي شود. بذرهاي تيره رنگ آن به مصرف حيوانات، خصوصا اسب مي رسد. ساقه و برگ آن نيز در تغذيه دام استفاده مي شود. نخود نيز همچون ديگر حبوبات با زندگي هم زيستي با باکتريها قادر به تثبيت ازت اتمسفر است. نژادهايي از ريزوبيوم که در نخود گره سازي مي کنند R. leguminosarum بسيار اختصاصي بوده و فقط در گونه هاي نخود قادر به توليد گره مي باشند. معمولا ۱۰ الي ۱۲ روز پس از کاشت، گره ها شکل مي گيرند و ۱۵ تا ۲۰ روز پس از کاشت تثبيت ازت شروع مي شود. اساسا طول دوره تثبيت ازت تحت تاثير شرايط محيطي مخصوصا درجه حرارت و رطوبت خاک است.
جدول ۱-۲ آمار توليد نخود و جو در استان لرستان ( سالنامه آماري ۱۳۸۸)
۱-۴ فرضيه هاي تحقيق
در بسياري از مناطق جهان، امنيت غذايي بيشتر تابع مزارع کوچک يا باغهاي خانوادگي، و نه نظامهاي کشاورزي بزرگ و کاملا مکانيزه مي باشد . اين مزارع کوچک تنوع بيشتري داشته و تمام برون ده ( Output ) چنين نظامهايي براي تغذيه خانواده ها و نه جوامع به کار مي رود . بنابراين آيا بايد تمامي نظامهاي چند کشتي را براي حصول افزايش عملکرد به چند کشتي تبديل کنيم؟ پاسخ منفي است، زيرا هدف نظامهاي تک کشتي بسيار متفاوت از نظامهاي چند کشتي است. در مناطقي که چند کشتي وجود دارد، مساله امنيت غذايي اهميت بسياري مي يابد . به همين دليل ما نبايد در تغيير اين نظامها بکوشيم، بلکه بايد يک پايه اطلاعات علمي مناسب براي اين بوم نظامهاي کشاورزي تدوين نماييم . با نگاهي به نظامهاي کشاورزي سراسر جهان ، ملاحظه مي شود که دو نوع اصلي نظامهاي کشاورزي کاملا متفاوت از همديگر وجود دارد. مزارع صنعتي عملکرد بسيار زيادي توليد مي کنند. اما نسبت به طغيان آفات و بلاياي محيطي آسيب پذير مي باشند. مزارع معيشتي عملکرد کمتري را توليد مي کنند، اما ثبات بيشتري داشته و نسبت به بلاياي محيطي آسيب پذيري کمتري دارند (کوچکي ، ۱۳۸۰).
جدي ترين خطر يک نظام تک کشتي، حساسيت آن به بيماري ها و بلاياي طبيعي است. اگر تنها يک رقم کشت شود، هنگام وقوع يک فاجعه طبيعي يا شيوع يک آفت مشکلات زيادي گريبانگير نظام کشاورزي خواهد شد. اگر محصول از بين برود، همه چيز از دست رفته است. در اينجا هيچ (( تضمين و پشتوانه اي )) براي جبران عملکرد از طريق محصولات ديگر وجود ندارد. فقدان تنوع در يک بوم نظام کشاورزي بدين معني است که اين نظام توانايي کمتري در مقاومت و رهايي از تنش هاي محيطي دارد. افزايش تنوع، اين امکان را فراهم مي کند که زيستگاه هاي متعددي براي دشمنان طبيعي ايجاد شود ، در نتيجه احتمال اينکه جمعيت آفات باعث بروز مشکلات جدي شوند، کمتر است. در يک نظام تک کشتي، يک آفت قادر است محصول زراعي را در مدت اندکي تخريب کند يا ممکن است براي محافظت آن در مقابل آفات نياز به استفاده از آفت کش هاي گران قيمت باشد. نظام هاي چند کشتي از طريق ايجاد تنوع مي توانند تا حدودي باعث ثبات ذاتي در نظام ها شوند . کشت انواعي از گياهان در يک مزرعه باعث ايجاد زيستگاه هايي متنوع براي دشمنان طبيعي گياهان زراعي مي شود و ضمن اينکه امکان بهره برداري يکنواخت از آشيانه هاي اکولوژيک را فراهم مي نمايند ، به توليدکنندگان محصولات زراعي نيز اجازه مي دهند تا به جاي اينکه در تقابل با طبيعت باشند ، نوعي توالي اکولوژيک را در مزرعه خود ايجاد کنند . علاوه براين نظام هاي چند کشتي نوعي تضمين ( بيمه ) براي کشاورزان به ارمغان مي آورند ، به نحوي که اگر يک گياه زراعي در نتيجه وقوع برخي از تنشهاي محيطي در زمينه توليد ناکام مي ماند، ما بقي گياهان زراعي امکان تامين معاش کشاورز و خانواده وي را فراهم مي آورند. همچنين کاشت انواع متنوع گياهان در مزرعه، به خصوص براي کشاورزان خرده پا که هدف اوليه آنها از کشاورزي تامين معاش خانواده هايشان است، مي تواند جيره غذايي مطلوبي در اختيار آنها قرار دهد (کوچکي ، ۱۳۸۰).
چند کشتي به معني کشت بيش از يک گياه در يک قطعه زمين، در يک سال زراعي است(بساباني، ۱۳۷۸). کشت مخلوط، روياندن دو يا چند گياه زراعي به طور مخلوط است. برعکس سيستم تک کشتي که در آن، تنها يک گياه کاشته مي شود. در کشت مخلوط ممکن است گياهان به طور همزمان و يا در زمان هاي مختلف کاشته شوند. بنابراين کشت دومي را ((زراعت مکمل)) مي نامند. کشت مخلوط در نواحي گرمسيري دنيا رايج است. جايي که نيروي انساني و استفاده از حيوانات بارکش رايج تر از ادوات مکانيزه کشاورزي مي باشد. اين سيستم همچنين امکان افزايش کارايي اکونوميک و بيولوژيک از درجه حرارت، اجراي کشاورزي مکانيزه را نيز فراهم مي کند و مي تواند اثرات مفيد و مهمي بر روي مديريت علف هاي هرز داشته باشد. هرساله بيش از ۲۰درصد علفکش هاي کشاورزي در ايالات متحده براي مصرف در مزارع سويا به کار مي روند و کشت مخلوط سويا با گندم يا جو مي تواند تا حد زيادي احتياج به اين علفکش ها را کاهش دهد در عين حال، محصول زراعي قابل قبول و با ارزش افزوده بالاتري نيز توليد کند (منصوري ۱۳۷۹).
۱-۴-۱ فرضيه ها
۱- نسبت هاي اختلاط نخود و جو و تراکم بوته در واحد سطح بر عملکرد جو موثر است .
۲- کشت مخلوط نخود و جو روي خصوصيات کمي موثر مي باشد .
۱-۵ اهميت تحقيق:
۱- ارزيابي عملکرد کمي علوفه و دانه درکشت مخلوط جو و نخود
۲- ارزيابي تاثير نسبت هاي اختلاط نخود با جو و تراکم بوته در واحد سطح بر عملکرد جو به عنوان گياه اصل و تعيين شاخص هاي سودمندي کشت مخلوط
فصل دوم :
بررسي منابع
۲-۱ تراكم گياهي:
سرعت رشد گياه در تراكم گياهي بالاتر از سرعت رشد گياه در تراكم بالاست زيرا در تراكم كم تلفات سمي به علت سايه‌اندازي كمتر، بسيار كمتر از تراكم بالاست (سيلسبوري وپريول ۱۹۸۲) اثر تراكم برروي گياهان زراعي به اين شرح است كه دانه و الگوي سيستم ريشه‌اي شديداً تحت تأثير تراكم گياهي واقع مي‌شود و اگر گياهي را به اندازه كافي فاصله‌دار كشت كنيم چون رقابت كمتر مي‌شود شكل سيستم ريشه‌اي دايره‌اي خواهد بود ولي تراكم زياد باعث تداخل ريشه گياهان در يكديگر مي‌شود و با افزايش تراكم رقابت براي جذب نور باعث افزايش ارتفاع و با افزايش ارتفاع خطر ورس را افزايش و در اثر تشديد رقابت ناشي از تراكم زياد مرگ گياه صورت مي‌پذيرد (ملافيلابي ، ۱۳۶۶).
براي استقرار مناسب بوته‌ها در مزرعه بهتر است به جاي مقدار بذر براساس تعداد بذر در واحد سطح عمل شود زيرا كه اندازه بذور در متر مربع به طور شاخص بايستي ۲۵ تا ۵۰ درصد بيشتر از تعداد بوته لازم در واحد سطح باشد تا هر نقصاني را جبران نمايد. براساس مطالعات سازمان تحقيقاتي(۲۰۰۰)HGCA يك رابطه جبراني بين اجزاء محصول و تراكم گياه مشاهده شده است كه نشان مي‌دهد تراكم خوشه به طور معني‌داري با افزايش تراكم گياهي افزايش مي‌يابد تا موقعي سنبلچه‌ها پر شود ميزان خوشه به طور معني‌داري كاهش ميابد(ويلزووفا۱۹۸۷)
تغيير ساختار عملكرد تك بوته به كمك تغيير تراكم يكي از عوامل اصلي در تعيين عملكرد است و تعيين نقش هر يك از عوامل موثر در عملكرد تك بوته در تراكم‌هاي مختلف اهميت زيادي برخوردار است. (قلاوند ۱۳۷۷)
به منظور افزايش راندمان بهره‌برداري از نور خورشيد در مزرعه مي‌توان فاصله بوته‌ها را از هم كاهش داد. اگر شاخص سطح برگ از يك حد مطلوب بيشتر باشد افزايش تراكم گياهي باعث افزايش بيش از اندازه برگ‌هايي مي‌شود كه فتوسنتز آن پايين‌تر از نقطه جبران هستند و اين برگ‌ها به صورت پارازيت درمي‌آيند و در نهايت توليد خالص شده توسط گياه كاهش مي‌يابد. (كوچكي و عليزاده ۱۳۶۵)
يكي از راه‌هايي كه براي افزايش توليد محصولات كشاورزي پيشنهاد شده افزايش عملكرد در واحد سطح است بنابراين تغيير تراكم بوته و نحوه توزيع گياهان در واحد سطح در عملكرد موثر مي‌باشد (براري ۱۳۷۵)
اثر توزيع يكنواخت بوته در واحد سطح بر توزيع مناسب نور دريافتي در درون پوشش گياهي نمايان مي‌شود بنابراين اثر اصلي آرايش كاشت در تراكم گياهي بر محصول عمدتاً به علت تفاوت در چگونگي توزيع انرژي تابشي خورشيد است و افزايش جذب تابش خورشيدي منجر به افزايش عملكرد مي‌شود. (فتحي ۱۳۸۴)
دستيابي به اين هدف با تغيير تراكم بوته و توزيع بوته‌ها در واحد سطح زمين ميسر است (گنجعلي و همكاران ۱۳۷۹) در صورتي كه تراكم مناسب نباشد بذور كاشته شده قادر به استفاده بهينه از شرايط موجود طبيعي به ويژه درجه حرارت و بارش نبوده در نتيجه عملكرد در واحد سطح افت پيدا مي‌كند. (هيين ۱۹۷۸)
تعيين ميزان بذر مورد توجه محققين قرار داشته است و ميزان آن را بين ۳۵۰-۲۰۰ دانه در متر مربع گزارش كرده‌اند. (حسيني ۱۳۷۱، محمدي ۱۳۷۸)
لذا دستيابي به تراكم مطلوب بوته، ضمن حفظ عملكرد در سطح بالا به عنوان يك روش كنترل زراعي علف‌هاي هرز، در كاهش مصرف علف‌كش مي‌تواند مورد توجه باشد. بررسي و تعيين روابط اجزاي عملكرد در شناخت جنبه‌هاي مختلف توليد موثر است به نحوي كه برآورد عملكرد دانه به وسيله برآورد اوليه تعداد سنبله در واحد سطح و سپس تعداد دانه در سنبله و وزن هزار دانه ممكن مي‌شود(جيمز و روگر۱۹۹۱).
تراكم گياهي به عنوان يك فاكتور اصلي تعيين كنندة درجه و ميزان رقابت بين گياهان شناخته شده است. يافتن تراكم‌هاي مطلوب كه بيشترين عملكرد را در واحد سطح در شرايط محيطي مختلف توليد مي‌كند از اهم فعاليت‌هاي بسياري از تحقيقات بوده است. (هاشمي دزفولي و همكاران ۲۰۰۵)
براي اين كه گياه كارآيي جذب انرژي تابشي بيشتري داشته باشد سطح برگ بايستي طوري باشد كه سطح زمين را كاملاً بپوشاند تا اين انرژي تابشي به طور يكنواخت توزيع گردد. بنابراين براي دستيابي به اين هدف بايستي تراكم بوته و توزيع بوته‌ها برروي سطح خاك مناسب باشد (بلاك و همكاران ۲۰۰۲) گزارش كردند گياهان جهت رفع نيازهاي تغذيه‌اي و رشد به درجه حرارت، تابش خورشيد، رطوبت و حاصلخيزي مناسب خاك نيازمندند، بنابراين براي دستيابي به بالاترين ميزان عملكرد بايد اپتيمم تراكم گياه در واحد سطح مشخص گردد.
بلاك و همكاران( ۲۰۰۲) نيز دريافتند فواصل پهن اثر بيشتري بر تك تك گياهان دارد فواصل پهن در بين گياهان باعث مي‌شود هر گياه به دليل داشتن زمين بيشتر در اطراف خود نور بيشتري دريافت نموده و فعاليت فتوسنتزي خود را بهتر انجام دهد لذا گياهاني كه به هم نزديك‌تر هستند بيشتر رشد مي‌كنند.
محدوديت عواملي از قبيل تابش نور، رطوبت، حاصلخيزي خاك و رقابت علف‌هاي هرز تراكم مطلوب براي توليد حداكثر را كاهش مي‌دهند، منشعب شدن بوته از حساسيت عملكرد نسبت به تراكم بوته مي‌كاهد. آن دسته از گياهاني كه در تراكم بوته بيشتر كشت مي‌گردند نسبت به كاهش فاصله رديف عكس‌العمل كمتري نشان مي‌دهند. در شرايط محيطي نامناسب كاهش فاصله رديف‌ها در غالب گياهان زراعي عملكرد را افزايش نخواهد داد در يك محيط مناسب كه مدت كافي براي رشد رويشي و زايشي وجود دارد (ساكسنا و همكاران ۱۹۸۷)
تراكم بوته مطلوب تراكمي است كه در نتيجه آن، كليه عوامل محيطي (آب و هوا، بذر، خاك) به طور كامل مورد استفاده قرار گرفته و در عين حال رقابت‌هاي درون و برون بوته‌‌اي در حداقل باشند تا حداكثر عملكرد ممكن و با كيفيت مطلوب بدست آيد. از طرف ديگر اين تراكم فضاي كافي را براي عمليات داشت و برداشت فراهم كند، انتخاب تراكم بوته مناسب به عواملي مانند: حجم گياه، قدرت ترميم فضا، رقابت علف‌هاي هرز، فاصله رديف‌هاي كاشت هدف توليد، شرايط خاك و ظرفيت توليدي محيط بستگي دارد. مهمترين عامل گياهي كه در واكنش گياه به تراكم موثر است توانايي و قدرت ترميم و انعطاف‌پذيري آن از طريق شاخه‌هاي بارور است. اگر تراكم بوته خيلي كم باشد از ظرفيت توليد محيط استفاده كامل نمي‌شود و اگر زياد باشد رقابت بين بوته‌ها راندمان كلي گياه زراعي را كاهش مي‌دهد. تراكم بوته مطلوب را مي‌توان با تغيير فاصله رديف‌هاي كاشت و فاصله بوته روي رديف كاشت به دست آورد (فلاح ۱۳۸۱)
افزايش تراكم سبب كاهش حجم بوته شده و با افزايش تراكم از حد مجاز ميزان محصول كاهش مي‌يابد. كه علت آن سه امر رقابت براي آب و مواد غذايي، نور يا تركيبي از آنها است در بين افراد يك گونه با افزايش تراكم گياهي رقابت درون گونه‌اي براي كسب نور، اكسيژن، دي‌اكسيد كربن و منابع خاكي اتفاق افتاده و با افزايش تراكم گياهي ريشه‌هاي بوته‌هاي مجاور براي كسب آب و مواد غذايي موجود در خاك رقابت مي‌كنند، در تراكم گياهي زياد گستردگي ريشه كم و حساسيت آن نسبت به خشكي بيشتر مي‌گردد، از طرفي افزايش تراكم گياهي بيشتر از يك حد باشد موجب افزايش عملكرد نشده (مظاهري و مجنون حسيني ۱۳۸۰)
كاشت محصول بايستي در تراكمي صورت گيرد كه گياه به خوبي سبز شده، استقرار يافته و در هر يك از مراحل رشد فضاي كافي جهت حداكثر استفاده از منابع محيطي را داشته باشد و تا حد امكان با شرايط نامساعد روبه‌رو نشود. به اين ترتيب تعيين تراكم مناسب گياهي مستلزم آگاهي كامل از ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي گياه، همچنين ارتباط آن با عوامل محيطي مي‌باشد. حد متعادل تراكم بوته كاهش فواصل رديف كاشت و يا توزيع متعادل بوته در واحد سطح موجب استفاده بهتر از نور، رطوبت و مواد غذايي گرديده و موجب افزايش عملكرد مي‌شود. در غالب گياهان اگر محصول، با تراكم پايين كشت شود از پتانسيل موجود در مزرعه بهره‌برداري به عمل نمي‌آيد. از طرفي افزايش بيش از حد تراكم نيز باعث كاهش عملكرد از طريق افزايش رقابت درون گونه‌اي و نقصان شاخص برداشت مي‌گردد. (سرمدنيا و كوچكي ۱۳۷۲).
نسبت كشت بذر براي غلات و گياهان اختصاصي به سطح توليد، نوع گونه و هدف از كشت جهت استفاده از بذر گياه بستگي دارد در صوت محدود بودن منابع آب نسبت كشت را بايستي كمتر گرفت(كشت و صنعت آلبرتا ۲۰۰۱) .
۲-۲ تراكم و عملكرد:
اصولاً زارعين براين باورند كه با افزايش تراكم مي‌توان به عملكرد بالاتري دست يافت اما بايد توجه داشت كه در تراكم‌هاي بالاتر از مطلوب، افزايش تعداد بوته‌ها موجب كاهش وزن آنها به حدي مي‌گرد كه افزايش عملكرد خنثي مي‌شود.
انتخاب تراكم مطلوب بوته داراي تأثير موثري بر اجزاي عملكرد گياهي است بنحوي كه از اين طريق مي‌توان عملكرد مناسبي را بدست آورد (پاون و كمبراتو ۱۹۹۵)
دونالد (۱۹۵۴) در تحقيقات خود اعلام مي‌نمايد كه حداكثر عملكرد از جوامع گياهي بدست مي‌آيد كه اجازه نمي‌دهد افراد آن به حداكثر توليد بالقوه برسند. با افزايش تراكم بوته، عملكرد دانه تا حد نهايي خود افزايش يافته و در يك دامنه معين ثابت مي‌ماند و سپس افزايش فشار جمعيت حتي زماني هم كه رطوبت و مواد غذايي عامل محدود كننده نيستند، عملكرد دانه به سرعت كاهش مي‌يابد.

دسته بندی : 22

پاسخ دهید