۲-۲-۱۰٫ مجموعهسازي و توسعه منابع اطلاعاتي در کتابخانههاي ديجيتالي………………………………………….۲۷
۲-۲- ۱۱٫ مواد اطلاعاتي کتابخانه ديجيتالي …………………………………………………………………………………….۲۸
۲-۲-۱۲٫ علل گرايش به کتابخانههاي ديجيتالي………………………………………………………………………………..۲۹
۲-۲-۱۳٫ چالشها در حوزه کتابخانههاي ديجيتالي…………………………………………………………………………..۳۰
۲-۲-۱۳-۱٫چالشها و مسايل حوزه نگرش کتابخانههاي ديجيتالي ……………………………………………………۳۰
۲-۲-۱۳-۲٫ چالشها و مسايل حوزه نيروي انساني کتابخانههاي ديجيتالي ………………………………………..۳۱
۲-۲-۱۳-۳٫چالشها و مسايل حوزه ساخت مجموعه ديجيتالي …………………………………………… ………… ۳۲
۲-۲-۱۳-۴٫چالشها و مسايل تجهيزات و دستگاههاي ديجيتالسازي………………………………….. …………. ۳۴
۲-۲-۱۴٫ اصول و پايههاي ايجاد کتابخانههاي ديجيتالي…………………………………………………….. ……………۳۵
۲-۲-۱۵٫ مديريت کتابخانه هاي ديجيتال………………………………………………………………………… ……………۳۷
۲-۲-۱۵-۱٫ آموزش………………………………………………………………………………………………….. ………………۳۸
۲-۲-۱۶٫ سختافزارها و نرمافزارهاي مورد نياز کتابخانه ديجيتال………………………………………. ……………۴۲
۲-۲-۱۶-۱٫ سختافزارها………………………………………………………………………………………………. ………….۴۲
۲-۲-۱۶-۰۲ نرمافزارها ………………………………………………………………………………………….. ………………..۴۲
۲-۲-۱۶-۳٫ تجهيزات ديجيتالي …………………………………………………………………………………… ……………۴۳
۲-۲-۱۷٫ استانداردها در کتابخانههاي ديجيتالي ……………………………………………………………. ……………..۴۵
۲-۲-۱۸٫ هزينه و مسايل مالي کتابخانههاي ديجيتالي………………………………………………………….. ………..۴۵
۲-۲-۱۸-۱٫ موانع مالي………………………………………………………………………………………………… …………..۴۶
۲-۲- ۱۸-۲٫ مسايل حفاظت و نگهداري منابع ديجيتالي………………………………………………….. ……………۴۷
۲-۲-۱۸-۳٫ عدم وضوح قوانين مربوط به حق مولف………………………………………………….. ………………۴۷
۲-۲-۱۸-۴٫ نبود روابط عاطفي ميان کاربر و کتابخانه………………………………………………………. ……………۵۰
۲-۲-۱۸-۵٫استاندارد نبودن نظامهاي ارتباطي……………………………………………………………………. …………۵۰
۲-۲-۱۸-۶٫ عدم هماهنگي مابين متخصصان رايانهاي و کتابداري و اطلاعرساني…………………… …………۵۰
۲-۲-۱۸-۷٫ برخوردهاي مقطعي و سطحي مديران موسسات…………………………………………….. ……….۵۱
۲-۲-۱۸-۸٫ عدم توجه به استانداردهاي مورد نياز………………………………………………………………………۵۱
۲-۲-۱۸-۹٫ هزينه نسبتا بالاي ايجاد………………………………………………………………………………………….۵۱
۲-۲-۱۸-۱۰٫ لزوم داشتن مهارت جستوجو و بازيابي اطلاعات…………………………………………………۵۲
۲-۲-۱۸-۱۱٫ موانع مالي ………………………………………………………………………………………………………..۵۲
۲-۲-۱۸-۱۲٫ حفاظت از منابع اطلاعاتي بودجه………………………………………………………………………….۵۲
۲-۲-۱۹٫ مديريت کتابخانههاي ديجيتالي …………………………………………………………………………………۵۲
۲-۲-۱۹-۱٫ کتابداران در عصر الکترونيک ……………………………………………………………………………….۵۳
۲-۲-۱۹-۲٫ کتابداران کتابخانههاي ديجيتالي…………………………………………………………………………….۵۴
۲-۲-۱۹-۲-۱٫ وظايف کتابدار ديجيتالي …………………………………………………………………………………۵۴
۲-۲-۲۰٫ معرفي برخي از کتابخانههاي ديجيتالي معروف جهان و ايران ………………………………………۵۵
۲-۲-۲۰-۱٫ معرفي چند نمونه از کتابخانههاي ديجيتالي جهان……………………………………………………۵۵
۲-۲-۲۰-۲٫ معرفي چند نمونه از کتابخانههاي ديجيتالي ايران…………………………………………………….۵۵
۲-۲-۲۰-۲-۱٫ کتابخانه ديجيتالي تخصصي انستيتو پاستور………………………………………………………..۵۵
۲-۲-۲۰-۲-۲٫ کتابخانه مجازي فارسي قفسه…………………………………………………………………………..۵۶
۲-۲-۲۰-۲-۳٫ کتابخانه مجازي ايران…………………………………………………………………………………….۵۶
۲-۲-۲۰-۲-۴٫موسسه فرهنگي و اطلاعرساني تبيان………………………………………………………………..۵۷
۲-۲-۲۰-۲-۵٫ کتابخانه ديجيتال دانشگاه آزاد………………………………………………………………………..۵۷
۲-۲-۲۰-۲-۵-۱٫ کتابخانه ديجيتال دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد…………………………………۶۵
۲-۳٫ پيشينه پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..۶۶
۲-۳-۱٫ پژوهش هاي داخل کشور……………………………………………………………………………………….۶۶
۲-۳-۲٫ پژوهش در خارج کشور…………………………………………………………………………………………۶۸
۲-۳-۳٫ نتايج پيشينه ها………………………………………………………………………………………………………۷۴
فصل سوم :روش اجراي تحقيق
۳-۱٫ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………۷۷
۳-۲٫ روش تحقيق…………………………………………………………………………………………………………۷۷
۳-۳٫ جامعه آماري…………………………………………………………………………………………………………۷۷
۳-۴٫ ابزار و روش گردآوري داده ها………………………………………………………………………………..۷۹
۳-۵٫ روايي و پايايي ابزار گردآوري داده هاي تحقيق ……………………………………………………….۸۰
۳-۵-۱٫ روايي…………………………………………………………………………………………………………….۸۰
۳-۵-۲٫ پايايي…………………………………………………………………………………………………………….۸۰
۳-۶٫ روش تجزيه و تحليل داده ها……………………………………………………………………………….۸۱
۳-۶-۱٫ آمارتوصيفي ………………………………………………………………………………………………….۸۱
۳-۶-۲٫ آمار استنباطي ………………………………………………………………………………………………..۸۱
فصل چهارم :تجزيه و تحليل داده هاي تحقيق
۴-۱٫ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۸۳
۴-۲٫يافته هاي پژوهش……………………………………………………………………………………………….۸۳
۴-۲-۱٫تحليل داده هاي جمعيت شناسي……………………………………………………………………….۸۴
۴-۲-۲٫ يافته ها بر اساس سوالات پژوهش…………………………………………………………………..۸۶
۴-۳٫بررسي فرضيه تحقيق…………………………………………………………………………………………..۹۴
۴-۳-۱٫بررسي نرمال بودن متغيرها………………………………………………………………………………۹۴
۴-۳-۲٫آزمون فرضيه تحقيق ………………………………………………………………………………………۹۴
فصل پنجم : نتيجه گيري،بحث و پيشنهادات
۵-۱٫ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۹۵
۵-۲٫ نتايج پژوهش ……………………………………………………………………………………………………۹۷

۵-۲-۱٫نتيجه جمعيت شناسي………………………………………………………………………………………۹۷
۵-۲-۲٫ نتايج يافته به پرسش هاي اساسي پژوهش ……………………………………………………….۹۷
۵-۳٫نتايج آمار استنباطي …………………………………………………………………………………………..۹۹
۵-۴٫بحث……………………………………………………………………………………………………………….۱۰۰
۵-۵٫پيشنهادات ……………………………………………………………………………………………………….۱۰۱
۵-۵-۱٫پيشنهادات تحقيق …………………………………………………………………………………………۱۰۱
۵-۵-۲٫ پيشنهادات تحقيق آتي …………………………………………………………………………………۱۰۱
منابع فارسي …………………………………………………………………………………………………………..۱۰۲
منابع لاتين……………………………………………………………………………………………………………. ۱۰۴
پيوستها ……………………………………………………………………………………………………………..۱۰۵
چکيده انگليسي …………………………………………………………………………………………………………۱۱۰
فهرست جدولها و نمودارها
جدول ۳-۱٫ تعداد مديران و کتابداران واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان…………………۷۸
جدول ۳-۲٫ ميزان پايايي سوالات متغير ديدگاه مديران ………………………………………………………۸۰
جدول ۳-۳٫ ميزان پايايي سوالات متغير ايجاد کتابخانه ديجيتال……………………………………………۸۰
جدول ۴-۱٫ توزيع فراواني و درصد فراواني جنسيتپاسخگويان …………………………………………۸۴
جدول ۴-۲٫ توزيع فراواني و درصد فراواني وضعيت تاهل پاسخگويان………………………………..۸۴
جدول ۴-۳٫توزيع فراواني و درصد سن پاسخگويان…………………………………………………………..۸۵
جدول ۴-۴٫ توزيع فراواني و درصد فراواني ميزان تحصيلات پاسخگويان ……………………………۸۵
جدول ۴-۵٫توزيع فراواني و درصدفراواني سابقه کار مديران و کتابداران……………………………..۸۶
جدول ۴-۶٫ توزيع فراواني و درصدفراواني پاسخها به آشنايي مديران و کتابداران به کتابخانه ديجيتال
……………………………………………………………………………………………………………………………………۸۷
جدول ۴-۷٫ توزيع فراواني و درصدفراواني پاسخهابه امکان ديجيتالي شدن منابع ………………….۸۸
جدول۴-۸٫ توزيع فراواني و درصد فراواني پاسخ ها به ديجيتال بودن کتابخانه ……………………..۸۹
جدول ۴-۹٫ توزيع فراواني و درصد پاسخهاي نمونه آماري به سوالات………………………………..۸۹
جدول ۴-۱۰٫توزيع فراواني و درصد فراواني پاسخ ها به موارد اولويت منابع براي ديجيتالي شدن ۸۹
جدول۴-۱۱٫ توزيع فراواني و درصد فراواني پاسخ ها به موانع ديجيتالي شدن کتابخانه…………..۹۰
جدول ۴-۱۲٫ توزيع فراواني و درصد فراواني پاسخ ها به امکانات و تجهيزات موجود براي ايجاد
کتابخانه ديجيتال …………………………………………………………………………………………………………..۹۲
۴-۱۳٫توزيع فراواني و درصد فراواني پاسخ ها به ضرورت ايجاد کتابخانه ديجيتال ………………..۹۳
جدول ۴-۱۴٫ آزمون کو لموگراف – اسميرنوف………………………………………………………………..۹۴
جدول ۴-۱۴٫ ضريب همبستگي بين ديدگاه مديران و کتابداران و ايجاد کتابخانه ديجيتالي …….۹۵
چکيده

مقدمه: کتابخانهها با هدف پاسخگويي به مراجعان و ارائه اطلاعات مورد نياز آنان ايجاد گرديدهاند و خدمات ديجيتال راهموثري براي رسيدن به اين هدف ميباشد که امکان استفاده از راه دور به مراجعان و بدون حضور در کتابخانه و همچنين تهيه سريعتر اطلاعات مورد نياز آنان را فراهمميآورد. امروزه مدلهاي جديدي براي طراحي کتابخانه در نظر گرفته مي شود که در اين ميان کتابخانه ديجيتال جايگاه ويژه اي را در محيط مجازي دارد.
هدف: هدف تحقيق حاضر آگاهي از ديدگاههاي مديران و کتابداران کتابخانههاي دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان در مورد ايجاد کتابخانه ديجيتال است.
روششناسي : روش پژوهش توصيفي-پيمايشي است و براي گردآوري اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. جامعه آماري تحقيق را مديران و کتابداران دانشگاه هاي آزاد استان گيلان تشکيل ميدهند و براي تجزيه و تحليل دادههاي پژوهش از نرمافزار اس. پي. اس. اس استفاده شده است .
نتايج : يافتههاي پژوهش نشان ميدهد که مديران و کتابداران کتابخانههايدانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان شناخت و آگاهي نسبتا خوبي به کتابخانه ديجيتال دارند و نظرشان نسبت به ديجيتالي کردن منابع کتابخانهها مثبت بودهو انجام آنرا در کتابخانهها ضروري ميدانند. همچنين مديران و کتابداران، فقدان نيروي انساني متخصص کتابدار، نداشتن تسلط به زبانهاي خارجي، نبودن نيروي انساني در علوم رايانهاي، جايگاه نامناسب کتابخانه در تشکيلات اداري، نبود تجهيزات لازم، فقدان بودجه کافيرا از موانع ايجاد کتابخانه ديجيتال مي دانند.
مديران و کتابداران آشنايي بسيار خوبي نسبت به کتابخانه ديجيتالي دارند و ۶۴۹/. آنها ديدگاه مثبتي براي تشکيل کتابخانه ديجيتالي دارند که اين نگرش مثبت بيانگر تمايل آنها در بکارگيري فن آوري اطلاعات براي پاسخگويي به محققان و همکاري بين کتابخانه اي در راستاي توسعه کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان مي باشد.

کليد واژه: کتابخانه ديجيتال ، کتابداران کتابخانههاي دانشگاه آزاداسلامي استان گيلان ، مديرانکتابخانههاي دانشگاه آزاداسلامي استان گيلان ، دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان

فصل اول
کليات تحقيق

۱-۱٫مقدمه
امروزه دسترسي کاربران کتابخانههاي دانشگاهي به روزآمدترين منابع علمي در کوتاهترين زمان ممکن، ضرورتي است که اين کتابخانهها را در ارائه پيشرفتهترين خدمات اطلاعرساني ناگزير ميسازد. کتابخانهها براي ايفاي رسالت سنگيني که در جهت ارايه خدمات اطلاعرساني نوين بر دوش دارند، نيازمند به کارگيري فنآوري اطلاعات در پيچيدهترين سطوح ممکن هستند. فنآوري اطلاعات که کتابخانه به مفهوم امروز، بدون آن معنا نمييابد، ضرورتا” متکي بر عناصر بنياديني است که زيرساخت فنآوري اطلاعات را تشکيل ميدهند.
کتابخانه ديجيتال، کتابخانهاي است که منابع و خدمات کتابخانهاي را بهصورت ديجيتال در اختيار کاربران قرار ميدهد .
اين کتابخانهها در راستاي توسعه کتابخانهها از اواسط سده بيستم به بعد مطرح شدند و از اواخر همين سده پا به عرصه وجود گذاشتند. اين کتابخانههادر امتداد توسعه و پيشرفت کتابخانههاي سنتي مطرح شدند ونسل جديدي از کتابخانههاي ديجيتال را معرفي کردند.
بنابر اين کتابخانههاي ديجيتال نميخواهند و نميتوانندجايگزين کتابخانههاي سنتي شوند،اين کتابخانهها براي پاسخگويي به نيازهاي نوين کاربران بهوجود آمدهاند.
آترتون در سال۱۹۷۷تعريف روشني از زير ساخت اطلاعات ارائه داده است. به تعبير او، زير ساخت اطلاعات هر کشوري تواناييهاي ملي در دسترسي به دانش و اطلاعات و همچنين انتقال دانش و اطلاعات به منظور استفاده عملي از دانش است (آترتون، ۱۹۷۷).
کتابخانه دانشگاهي به عنوان مرکزي که مسئوليت ارائه خدمات اطلاعاتي به جامعه وسيعي از دانشجويان و اعضاي هيات علمي را بر عهده دارد، نيازمند همگامي با نوآوريهاي موجود در زمينه اطلاعرساني است. افزايش تصاعدي توليدات علمي و تاکيد روزافزون دانشگاهها بر انجام پژوهشهاي پربار علمي، روز به روز بر سنگيني وظايفي که بر دوش کتابخانههاي دانشگاهي است، ميافزايد(حريري، ۱۳۸۸).
باتوجه به رسالت اصلي کتابخانه در برآوردن نيازهاي اطلاعات کاربران، امروزه مدلهاي جديدي براي طراحي کتابخانهها در نظر گرفته ميشودکه در اين ميان ايجاد کتابخانههاي ديجيتال جايگاه ويژهاي را در محيط مجازي اينترنت به خود اختصاص داده است.اين نوع کتابخانهها با داشتن قابليتهاي بيشتر و پيشرفتهتر براي مديريت اطلاعات، از ديگر مراکز اطلاعاتي اينترنتي متمايز شدهاند(فدايي،۱۳۸۷).
کتابخانهها تنها زماني ميتوانند رضايت کاربران خود را جلب نمايند که خدمات اطلاع رساني مورد تقاضاي کاربران را در مطلوبترين سطح ممکن ارائه دهند و تحقق اين هدف در گرو فراهم بودن امکاناتي مانند نيروي انساني متخصص، بودجه کافي، تجهيزات سختافزاري مناسب و ديدگاه مثبت و پذيراي سازماني و مديريتي در رابطه با فنآوري اطلاعات است .
در مورد کتابخانههاي دانشگاهي ايران نيز، امروز بيش از گذشته، دلايلي وجود دارد که استفاده از فنآوري اطلاعات در کتابخانه و خودکارسازي آنها را ضروري ميسازد. افزايش رو به رشد کاربران، نياز بيشتر به استفاده از مواد کتابخانهاي در داخل و خارج از کتابخانهها، رشد ميزان مواد منتشر شده، تغيير ماهيت مواد مطالعاتي(به معني استفاده بيشتر از لوحهايفشرده، مجلات الکترونيکي، پايگاههاي اطلاعاتي پيوسته) و توسعه کامپيوترهاي جديدتر و ارزانتر، تنها بخشي از دلايلي هستند که بر خودکارسازي تاکيد دارند. علاوه بر فعاليتهاي داخلي عادي مثل فهرستنويسي، فراهمآوري و کنترل امانت، فنآوريهاي اطلاعاتي را ميتوان در کتابخانه، براي ساير فعاليتها مثل پردازش اطلاعات به کار گرفت. از آنجا که اکثر کتابخانههاي دانشگاهي به انجام فعاليتهاي تحقيقاتي ميپردازند، پردازش اطلاعات براي آنها بسيار اهميت دارد.
کتابخانه در طول تاريخ همواره مرکز نگهداري، بهرهبرداري و اشاعه اطلاعات و دانش بشري بودهاند. افزايش روزافزوان حجم اطلاعات، گسترش سريع اينترنت توليد قالبهاي گوناگون اطلاعاتي، پيدايش و تحول چند رسانهايها، و تمايل فزاينده پژوهشگران به دسترسي به قالبهاي الکترونيکي اطلاعات، نقش و عملکرد کتابخانهها را در جهان امروز دستخوش تحول ساخته است. به گونهاي که در حال حاضر، اينترنت گستردهترين و روزآمدترين منبع اطلاعاتي بوده و عموميت آن همچنان رو به افزايش است(امينپور، ۱۳۸۵).
دانشگاه آزاداسلامي به عنوان دانشگاهي جوان و رو به گسترش به منظور تحقق اهدافش، ناگزيراز داشتن کتابخانههاي توانمندي است که بتواند پاسخگوي نيازهاي آموزشي و پژوهشي آن باشد، زيرا هدف اساسي اين دانشگاه پرورش استعدادها و انتقال و پيشبرد دانش از طريق آموزش و پژوهشهاي علمي است(دانشگاه آزاد،۱۳۷۴).
با نگاهي گذرا، به خوبي ميتوان دريافت که همگام با تحولات نظام آموزش و حرکت به سوي آموزشهاي الکترونيکي، کتابخانهها نيز بايد مسير خود را به سمت ديجيتاليشدن تغيير دهند تا بتوانند با تغيير نقش خود، جايگاه خود را حفظ نمايند و متناسب با نياز جامعه خود، نسبت به ارايه خدمات جديد توانا باشند. پيوند کتابخانهها، فنآوري اطلاعات، و آموزش با يکديگر اتحاد سه جانبهاي است که کشورهاي توسعه يافته در راه نيل به اهداف آموزش خود به لزوم آن واقف هستند و کشورهاي در حال توسعه بايد به آن عنايت بيشتري داشته باشند(رحيمينژاد،۱۳۸۵).
کتابخانههاي ديجيتالي کتابخانههايي هستند با همان اهداف ، عملکردها و آرمانهاي کتابخانه سنتي که لزوما براي جامعهاي خاص از استفاده کنندگان سازماندهي شدهاند. در اين تعريف “کتابخانههاي ديجيتالي ” سازمانهاي هستند متشکل از کارکناني متخصص جهت سازماندهي و انتخاب منابع که امکان دسترسي فکري، تفسير، توزيع و نگهداري بيعيب و نقض منابع مذکور را فراهم ميکنند. کارکنان کتابخانه ديجيتالي اطمينان دارند که آثار ديجيتالي گردآوري شده در مجموعه به منظور دسترسي سريع و مقرون به صرفه براي استفاده جامعهاي خاص از استفاده کنندگان يا مجموعهاي از چند جامعه در مدت زمان طولاني پايدار خواهند بود(کلوند،۱۹۹۸).
کتابخانههاي ديجيتالي اطلاعات سازماندهيشده و با کيفيت بالا را فراهم ميکنند بسياري از ويژگيهاي پيشرفته کتابخانه ديجيتالي متکي به فراداده است. کتابداران به منابع موجود در فهرستها يا مجموعههاي ديگر از طريق فراداده ها توصيف ميکنند که اين امر دستيابي به اطلاعات را تسهيل ميکند (گارسيا کرسيو، ۲۰۱۰).
يک کتابخانه ديجيتالي، چيزي جز خدمات اطلاعاتي کتابخانهاي توزيعي نيست که به صورت فيزيکي، مجازي و با ترکيبي از هر دو ارايه شود و در آن حجم نسبتا” زيادي از منابع اطلاعاتي تنها در قالب ديجيتالي قابل دسترسي باشندکتابخانههاي ديجيتالي، کتابخانههايي هستند که استفادهکنندگان از نقاط مختلف جهان ميتوانند به آن دسترسي پيدا کرده و انواع مختلفي از اطلاعات را شامل متن،صوت، تصوير، ويدئو و …. را بازيابي کنند(سرينيراسل، ۲۰۰۰).

۱-۲٫ بيان مسئله
واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي در استان گيلان به عنوان يکي از مراکز تحقيقاتي هستند که به منظور تامين نيروي متخصص در مقاطع کارداني، کارشناسي، کارشناسيارشد، و دکتري ازآذرماه سال ۱۳۶۱ تاکنون با کسب موافقت شوراي عالي انقلاب فرهنگي شروع به کارکردهاند. اداره امور مربوط به کتابخانهها زير نظر معاونت پژوهشي صورت ميگيرد. اهداف کلي دانشگاه عبارتند از: آموزش نظري و عملي دانشجويان در رشتههاي مختلف تحت پوشش دانشگاه، فراهم نمودن تسهيلات آموزشي و پژوهشي براي دانشجويان و کادر آموزشي جهت انجام تحقيقات نظري عملي، و انتشار منابع علمي است.
برآوردهشدن اين اهداف و به کارگيري فنآوريهاي اطلاعات در کتابخانههاي دانشگاه آزاد، به نگرش و ميزان آگاهي مديران وکتابداران آن بستگي دارد؛ به عبارت ديگر، ديجيتاليکردن کتابخانههاي دانشگاه آزاد استان گيلان، نه تنها به نيازها و امکانات اين مرکز، بلکه به قدرت تفکر و بينش مديران و کتابدارن و ميزان آگاهي آنان نيز مربوط است. با ديجيتالي کردن منابع اين امکان فراهم ميشود که حجم عظيمي از منابع به نحوي ذخيره و بازيابي گردد که دسترسي به اطلاعات با صرف کمترين هزينه و در اسرع وقت ممکن گردد و در اختيار دانشجويان و استادان قرار گيرد. هزينه پياده سازي اوليه اينگونه کتابخانه ها بسيار بالاست؛ ولي مديران، کتابدارن و فنآوران از جمله افرادي هستند که در تصميمگيري کتابخانه نقش اساسي دارند. براي تصميمگيري آگاهانه در باب هر موضوع بايد علاوه بر فراهم ساختن امکانات و تجهيزات سختافزاري و نرمافزاري، از اطلاعات تخصصي مربوط به آن موضوع نيز آگاه بود. مديراني که فاقد آگاهي، تخصص و نگرش مثبت نسبت به اين موضوع باشند به راحتي نميتوانند تحول و نوآوريهايي را در اين زمينه ايجاد کنند.
نوع نگرش مديران كتابخانه، مديران عالي و كتابداران به كتابخانه ديجيتال بسيار در سرنوشت آن تاثيرگذار است. چنانچه نگرش مثبت و صحيحي از كتابخانه هاي ديجيتال وجود داشته باشد مسلما سازوكار ساخت آن راحتتر فراهم مي شود.

اين پايان نامه در نظر دارد ديدگاههاي مديران و کتابداران کتابخانههاي دانشگاه آزاد استان گيلان را در مورد ايجاد کتابخانه ديجيتالي مورد بررسي قرار دهد، چون تصميمگيري توسط آنهاانجام مي شود و اگر با آگاهي و همراه با نگرش مثبت صورت گيرد احتمال موفقيت در شرايط کنوني و آينده براي ايجاد کتابخانه ديجيتال بيشتر خواهد بود.

۱-۳٫ اهداف پژوهش
هدف اصلي اين تحقيق بررسي ديدگاههاي کتابداران ومديران دانشگاههاي آزاد اسلامي مستقر در استان گيلان نسبت به ايجاد کتابخانه ديجيتالي است.
۱-۳- ۱٫ اهداف ويژه
۱- مشخص ساختن ميزان آشنايي و مهارت کتابداران ومديران باکتابخانه ديجيتال.
۲- تعيين ميزان امکان ديجيتال کردن منابع اطلاعاتي (کتاب، نشريه، پاياننامهها و غيره) موجود در کتابخانههاي دانشگاههاي آزاد استان گيلان از نظر کتابداران ومديران.
۳- مشخص ساختن ميزان کفايت امکانات و تجهيزات کتابخانههاي دانشگاههاي آزاد استان گيلان در جهت ايجاد کتابخانه ديجيتال ازديدگاه کتابداران ومديران.
۴- تعيين ميزان ضرورت ايجاد کتابخانههاي ديجيتالي در دانشگاههاي از نظرکتابداران و مديران.
۵- مشخص کردن مشکلات وموانع ايجاد کتابخانههاي ديجيتال در دانشگاهها از نظر کتابداران ومديران.
۱-۴ . ضرورت واهميت پژوهش
امروزه اهميت مراکز اطلاعرساني وکتابخانههاي ديجيتالي و استفاده ازپايگاههاي اطلاعات ديجيتالي به ويژه درکشورهاي درحال رشد که چالشهاي مرحلهگذار از کتابخانه سنتي به کتابخانه ديجيتالي را تا حد زياد پشتسر گذاشتهاند بر هيچ کس پوشيده نيست. کتابخانههاي ديجيتالي مفهوم جديد در عرصه فنآوري اطلاعات است که به هدف رساندن اطلاعات به اقصي نقاط جهان مطرح گرديده است. دامنه وسعت فعاليتهاي آن از سطوح علمي نظير سايتهاي حاوي پاياننامهها و مجلات علميگرفته تا کتابخانههاي عمومي که به هدف ارايه کتابهاي الکترونيکي متنوع به عموم قشرهاي مختلف مردم ميباشد.
توسعهکتابخانههايديجيتالعمدتابهدلايلذيلميباشد:
* افزايشدسترسي به منابع وتسهيلتحقيقاتجديد
* کمکبهحفظمنابعوافزايشارزشمجموعههايسازمانمادر
* ارائهدسترسيمداوم،انعطافپذيري،فراهمکردنقابليتهايافزايشتجزيهوتحليلوبکارگيرياطلاعاتوصرفهجوييدروقتکاربران
* پشتيبانيازيادگيريالکترونيکيوپژوهشپيوسته
* مکمليبرايمنابعچاپي(سنتي)ويکپارچهسازيخدماتکتابخانهچندرسانهايرويشبکهمشترك
* افزايشبهرهوريوارايهخدماتبهتربهکاربران
* ايجادمجموعههايقابلدسترسبهطورهمزمانبهکاربران (توکلي،۱۳۸۹)
استان گيلان داراي ۱۳ واحد دانشگاهي(دانشگاه آزاد اسلامي) ميباشد که از اين بين حدود ۳ واحد آن مجهز به سيستم کتابخانه ديجيتال ميباشد. با توجه به تفاسير فوق و اهميت وجود کتابخانههاي ديجيتال مخصوصا در دانشگاه و از آنجايي که خود محقق حدود ۱۲ سال سابقه کار در کتابخانه يکي از واحدهاي فاقد سيستم کتابخانه ديجيتال اين استان را دارد و مشکلات ناشي از نبود اين سيستم را از نزديک درک نمودهاست، بنابراين اين ضرورت احساس ميشود که ديدگاه مديران اينواحدهاي دانشگاهي را در خصوص ايجاد کتابخانه ديجيتال در دانشگاهها سنجيد. اميد است با کسب نظرات و ديدگاهها، اين پژوهش بتواند خلاءها و مشکلات موجود در راه ايجاد و راهاندازي کتابخانههاي ديجيتال در دانشگاههاي استان گيلان را شناسايي نموده و در جهت تحقق و ايجاد اين سيستمهاي کتابخانهاي راهکارهايي ارايه دهد.

۱-۵ .سوالات پژوهشي
۱- ميزان آشنايي مديران و کتابداران با کتابخانه ديجيتال چقدر است؟
۲-از ديدگاه مديران و کتابداران امکان ديجيتالي شدن منابع اطلاعاتي موجود درکتابخانهها چه ميزان است ؟
۳-از ديدگاه مديران و کتابداران مشکلات و موانع احتمالي ايجاد کتابخانه ديجيتال در دانشگاههاي مورد مطالعه چيست؟
۴-از ديدگاه مديران و کتابداران امکانات و تجهيزات موجود براي ايجاد کتابخانه ديجيتال تا چه اندازه فراهم است؟
۵-نظرات مديران و کتابداران نسبت به ضرورت ديجيتالي کردن کتابخانهها چيست؟
۱-۶٫فرضيه پژوهش
بين ديدگاه مديران و کتابداران در ايجاد کتابخانه ديجيتال رابطه معنيداري وجود دارد.
۱-۷٫متغيرهاي پژوهش
متغير مستقل در اين پژوهش عبارت است از: ديدگاه مديران و کتابداران کتابخانه هاي دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان.
متغير وايسته عبارت از: ايجاد کتابخانه ديجيتالي.
۱-۸٫تعاريف مفهومي و عملياتي اجزاء مسئله
تعاريف مفهومي و عملياتي
کتابداران:
تعريف مفهومي: کتابداران کساني هستند که علم و هنر کتابداري را کسب کردهاند و آن شامل مديريت، سازماندهي، فهرستنويسي، ردهبندي، دانششناسي و اشاعه اطلاعات است. کتابداران بايد با دانشهاي روز در حوزه علوم کتابداري و اطلاعرساني آشنا باشند(ويکي پديا،۲۰۰۸).
تعريف عملياتي: در اين پژوهش ،منظور از کتابداران، کتابداراني هستند که داراي مدرک تحصيلي ديپلم ،فوق ديپلم،کارشناسي، کارشناسيارشد، و دکتري ميباشند و در زمينه کتابداري در کتابخانههاي دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان سابقه کار دارند و به صورت استخدام رسمي، پيماني، و قراردادي مشغول به کارند.
کتابخانه ديجيتال:
تعريف مفهومي: کتابخانههاي ديجيتالي سازمانهايي هستند که در آن تامين منابع، حضور کارکناني متخصص، فرايند انتخاب، سازماندهي، کمک و راهنمايي براي دستيابي منطقي و عقلاني به اطلاعات(ديجيتالي)، تفسير، توزيع، حفظ يکپارچگي آن و تضمين برايوجود و نگهداري مجموعهاي از آثار ديجيتال در مدت زمان طولاني مورد توجه قرار ميگيرد تا بتوان منابع اطلاعاتي ديجيتال را با سرعت و صرفهجويانه به لحاظ اقتصادي براي استفاده يک جامعه يا مجموعهاي از جوامع خاص دسترسپذير ساخت(زينک ، ۲۰۰۵).
تعريف عملياتي: كتابخانه هاي ديجيتال سازمان هايي هستند كه در آن كاركنان متخصصي به انتخاب و سازماندهي منابع اطلاعاتي ديجيتال بپردازند، اطلاعات تمام متن ديجيتال به جامعه كاربران آن كتابخانه ارائه شود، وابسته به يك كتابخانه سنتي باشد، اطلاعات ديجيتالي به مدت زمان طولاني به مثابه منابع اطلاعاتي پايدار قابل دسترس باشند. كتابخانه هايي كه همه اين عناصر را دارا باشند، كتابخانه ديجيتال مي شوند.
ديدگاهها يا نگرشها:
تعريف مفهومي: ترکيب شناخت‌ها، احساس‌ها و آمادگي براي عمل نسبت به يک چيز معين را نگرششخصنسبتبهآنچيزگويند(کريمي،۱۳۷۳،ص۲۹۵).معادل انگليسي کلمه نگارش، واژهAttitudeمي‌باشد که چندين معنا دارد. اين واژه از کلمه لاتينOptusگرفته شده که به معني مناسبت و سازش‌يافتگي است و ريشه ديگر اين کلمه Aptitudeبوده که به معني حالت و آمادگي ذهني يا فکري براي عمل مي‌باشد. از اينرو در کاربرد اين دو ريشه در روان‌شناسي اجتماعي بين دو دسته نگرش تفکيک قايل شده‌اند: يا نگرش‌هاي ذهني۱و يا نگرش‌هاي حرکتي۲ (آل‍پ‍ورت‌، گ‍وردون‌ وي‍لارد۳، ۱۳۷۱).
تعريف عملياتي: در اين تحقيق منظور از نگرش برداشت و تصور مديران و کتابداران نسبت به کتابخانههاي ديجيتالي با توجه به آگاهي، دانش، و تجربه آنها بر مبناي امکانات موجود در کتابخانههاي دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان است.

مديران:
تعريف مفهومي: فرايند به کارگيري مؤثر و کارآمد منابع مادي و انساني در برنامه‌ريزي، سازماندهي، بسيج منابع و امکانات، هدايت و کنترل است که براي دستيابي به اهداف سازماني و بر اساس نظام ارزشي مورد قبول صورت مي‌گيرد.(سايت ويکيپديا،۲۰۰۸)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تعريف عملياتي : منظور مديران بخشهاي مختلف دانشگاه آزاد اسلامي استان گيلان است.

فصل دوم
مبانينظريو پيشينه پژوهش

۲-۱٫ مقدمه
بسياري از سازمانها و موسسات کتابخانه ديجيتالي ايجادکردهاند يا در حال برنامهريزي هستند. حضور در دنياي جديد نيازمند آگاهي از شرايط و ويژگيهاي جديد دارد و اين آگاهي جز با مطالعه در اين حوزه امکان پذير نيست. کتابخانهها در حرکت بهسوي دنياي ديجيتال، علاوه بر رقابت با رقباي جديد، بايد در انديشه رسالت وجودي خود که همان حفظ ميراث بشري- که در دنياي ديجيتال علاوه بر ميراث مکتوب، ميراث ديجيتال را نيز در برميگيرد – و ارايه خدمات فرهنگي به جامعه کاربران باشند.کتابخانهها در حرکت بهسوي دنياي ديجيتال با چالشهاي حقوقي، فني، نيروي انساني متخصص، شبکههاي ارتباطي، مديريتي و غيره مواجه اند که بايد پيش از آغاز فعاليتشان، در مسير رفع اين چالشها حرکت کنند.
۲-۲٫ مباني نظري
مفهوم کتابخانههاي ديجيتال اولين بار در سال ۱۹۴۰، توسط بوش وانه وار۴ در مورد سيستم ميماکس۵ بصورت شفاف تعريف شد. سيستم ميماکس يک کتابخانه ديجيتال مربوط به آينده بود، در اين سيستم چنين تصور ميشد که يک فرد ميتواند همه کتابها، دفاتر و ارتباطاتش را دريک دستگاه ذخيره کند (نبوي، ۱۳۸۷).
ايجاد کتابخانه ديجيتالي مستلزم دسترسي به متن کامل منابع اطلاعاتي در قالب کامپيوتري است و اين اطلاعات ميتواند تنها نوشتاري نباشد(فاکس، ۱۹۹۵).
يک کتابخانه ديجيتالي از تعداد زيادي رايانه تشکيل شده که به وسيله يک شبکه متصل شدهاند. مهم ترين شبکه اينترنت است که بهوجود آمدن آن به عنوان يک شبکه قابل انعطاف، ارزان و جهاني عامل موثر در توسعه کتابخانههاي ديجيتالي شده است.
رايانههاي موجود در شبکه، سه عملکرد اصلي دارند: کمک به کاربران براي ارتباط با کتابخانه، ذخيره منظم اطلاعات جهت نگهداري بلند مدت، خدمات جستجو و مکان يابي اطلاعات با ارايه فهرستها و نمايه ها(آرمز، ۱۳۸۱).
مديران در تصميمگيري کتابخانه نقش اساسي دارند و براي تصميمگيري آگاهانه در باب هر موضوع بايد علاوه بر فراهم ساختن امکانات و تجهيزات سختافزاري و نرمافزاري از اطلاعات تخصصيمربوط به آن موضوع نيز آگاه باشند. مديراني که فاقد آگاهي، تخصص و نگرش مثبت باشند به راحتي نميتوانند ابداعات و نوآوريها را ايجاد کنند (مظفرمقام،۱۳۸۷).

۲-۲-۱٫ تاريخچه روند فنآوري اطلاعات در کتابخانه‌ها
هر چند تا ديروز شکل مرسوم دسترسي محققان به اطلاعات پژوهشي به اشکال کاغذي و لوح فشرده بوده‌است، ليکن امروزه عرضه کنندگان اطلاعات، شبکه‌هاي وب را به عنوان رسانه‌اي مناسب‌تر براي پايگاه‌هاي اطلاعات مرجع و مجلات پژوهشي تمام متن يافته‌اند. کاربران مي‌توانند از طريق وب، اطلاعات مورد نياز تحقيق خود را در طول شبانه روز و در تمام روزهاي هفته از هر مکاني بازيابي کنند. به علاوه، بسياري از پايگاه‌هاي مبتني بر وب، به شکل قوي تري تجهيز شده‌اند ويا اينکه اطلاعات بيشتري نسبت به شيوه‌هاي سنتي کاغذي يا لوح فشرده ارايه مي‌کنند. تغييرات سريع و همه جانبه، کتابخانه‌هاي تخصصي و کتابداران متخصص در اين کتابخانه‌ها را در آستانه عصر جديدي قرار داده‌است که با گذشته نه چندان دور، بسيار متفاوت است. سيستمهاي رايانه‌اي که در کتابخانه‌ها تا دهه ?? مورد استفاده قرار مي‌گرفت، ارتباطي پيوسته و مستقيم با عملکردهاي سنتي کتابخانه‌ها برقرار مي‌نمود، علي رغم توانايي و قابليتهاي عملي و گسترده فهرستهاي قابل دسترسي براي عموم ۶و سيستمهاي محلي متصل بدانها، کتابخانه‌ها هنوز مدلي سنتي از مجموعه‌هاي فيزيکي و محلي هستند که عمدتا از طريق ابزارهاي کتابشناختي ناهماهنگ، ميتوان بدانها دسترسي يافت. هم اکنون پيشرفت‌هاي قابل توجهي ديده مي‌شود که در حال تغيير بنيادي اين مدل است. فنآوريهاي نو، فهرست‌هاي کتابخانه را از راهنماهاي ساده منابع به سيستمهاي جامع اطلاعاتي تغيير داده‌اند و در مرحله ايفاي تعهد خود در انتقال مستقيم منابع اطلاعاتي کتابخانه‌هاي دنيا و مراکز اطلاعرساني به ميز استفاده کنندگان هستند. داده‌هاي رقمي و تصاوير الکترونيکي، کمکم جايگزين منابع اطلاعاتي فيزيکي شدهاند. روشهاي سريع دستيابي به منابع اطلاعاتي به تدريج اهميت بيشتري از گردآوري مجموعه‌هاي جديد پيدا کرده‌است.به گفته کينگ در سال????بيش از?? درصد روزنامه‌ها و نشريات به صورت پيوسته و از طريق شبکه‌هاي دوربين‌المللي در دسترس خواهند بود. اين پيشرفتها پيامدهاي عميقي درکتابخانه‌هاي تخصصي دارد. فنآوري تقريبا تمام جنبه‌هاي کار کتابخانه را تحت تاثير خود قرار داده‌است: کتابداران شاغل در بخش فراهمآوري اکنون بايد به دنبال راهي جهت دسترسي مراجعان به منابع ديجيتال باشند، فهرستنويسان بايد اين منابع را دسترس پذير سازند و کتابداران مرجع نيز ضمن کمک به مراجعان در داخل کتابخانه بايد پاسخگوي ارباب رجوع از راه دور باشند.
تاريخ استفاده ازرايانه در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعرساني را مي‌توان به چند دوره نسبتا مشخص تقسيم کرد: در دهه ???? نخستين روشهاي نيمه ماشيني ذخيره و بازيابي اطلاعات با استفاده از نظام برگه‌اي لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت. اين نظام در واقع پيش آمد نظام‌هاي رايانه‌اي دهه ???? بود. در دهه ???? شاهد گسترش نظام‌هاي پيوسته چه از نظر تنوع و ايجاد نرم‌افزارهاي آماده و تجهيزات چاپ و نمايش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و کاربرد اين نظام‌ها در کشورهاي در حال رشد بود. دهه ???? دهه رشد اينترنت به حساب مي‌آيد و کتابخانه‌ها نيز از اين پديده حاصل از فناوريهاي جديد در کارهاي خود به خوبي استفاده کردند. اين مسير روز به روز در حال تحول و پيشرفت است و جهت آن به سوي افزايش توانايي‌هاي انسان در به دست آوردن دقيق اطلاعات مي‌باشد. استفاده از فناوري اطلاعات نيازمند آموزشهاي ويژه نه تنها براي کتابداران که مستقيما دست اندرکار اطلاع رساني اند، بلکه براي استفاده کنندگان عادي نيز مي‌باشد. امروزه باسواد کسي است که سواد رايانه‌اي داشته باشد و خود بتواند مستقيما از امکانات رايانه‌اي استفاده کند(ويتور،۱۳۸۳).
۲-۲-۲٫ تعاريف کتابخانه ديجيتالي
اجزاي زير را در تعاريف مختلف موجود از کتابخانه ديجيتال مي توان يافت:
۱٫کتابخانه ديجيتال يک نهاد واحد نيست.
۲٫کتابخانه ديجيتال براي لينک منابع به تکنولوژي نياز دارد.
۳٫رابطه بسياري از کتابخانه هاي ديجيتال با سرويسهاي اطلاعاتي براي استفاده کنندگان نهايي شفاف است.
۴٫دستيابي جهاني به کتابخانههاي ديجيتال و سرويسهاي اطلاعاتي يک هدف است۷٫(سيکديو،۲۰۰۳)
کتابخانه ديجيتال (الکترونيکي) کتابخانه‌اي است که در آن اسناد به جاي کاغذ يا ساير رسانه‌هاي محلي به شکل الکترونيکي ذخيره شده‌اند. اساس اين کتابخانه‌ها ذخيره مدارک به شکل الکترونيکي و نيز استفاده الکترونيکي است. به اين صورت که هر فردي در هر نقطه با استفاده از يک کامپيوتر معمولي و يک خط تلفن بتوانند به تمامي اطلاعات يک کتابخانه عظيم دسترسي پيدا کند. از اين رو کافي است که منابع را در حافظه اين نوع کتابخانه‌ها قرار داد. مجموعه روشها، خدمات و ساختارهاي اطلاعاتي که باعث مي‌شوند تا اطلاعات در قالب يک فن‌آوري نوين با دسترسي آسان، سريع و گسترده ارايه شوند، کتابخانه ديجيتال نام دارد (زوارقي،۱۳۸۳).
تعريفي ديگر از کتابخانههاي ديجيتال به مفهوم تبادل رقومي اطلاعات چند رسانهاي در يک محيط ارتباطي گسترده و وسيع تعبير مي شود .
کتابخانه الکترونيکي، سازماني است حاوي منابع خاص که نگهداري آنها، داراي ارزش زيادي بوده و لذا در آن راهکارهايي جهت گزينش، سازماندهي، ارايه دسترسي‌هاي کنترل شده، امکان توزيع، حفظ يکپارچگي و اطمينان از ماندگاري مجموعه اطلاعات در طول زمان، پيشبيني گرديده‌ است. سهولت دسترسي به منابع و مقرون به صرفه بودن آن، امکان تبادل اطلاعات و منابع موجود با ديگر سازمانها، بهکارگيري مکانيزمهايي جهت حفظ، گسترش و توسعه، توجه به مسئله مالکيت معنوي، از مهمترين ملاحظات در کتابخانه ديجيتال مي‌باشد.
سر درگمي‌هاي موجود در مورد اين عبارت ناشي از آن است که در طول سالها، عبارات متنوعي براي اين مفهوم به کار برده شده‌است (مانند کتابخانه‌هاي الکترونيکي، مجازي، کتابخانه‌هاي بدون ديوار) و دقيقا” مشخص نبود که معناي واقعي هر کدام از اين مفاهيم چيست؟ از سوي ديگر، کتابخانه‌هاي ديجيتال مورد توجه حوزه‌هاي مختلف پژوهشي و تحقيقاتي است.

دسته بندی : 22

پاسخ دهید