۱-۹-۱- کتابها:۹
۲-۹-۱- مقالات:۱۰
۳-۹-۱- پايان نامه ها:۱۴
فصل دوم
مباني نظري
۱-۲- نظريه، مدلها و رويکردهاي پايه۱۹
۱-۱-۲- نظريه مکان مرکزي۱۹
۲-۱-۲- نظريه سرمايه داري بهره بري ۲۲
۳-۱-۲- نظريه قطب رشد۲۷
۲-۲- رويکردهاي مرتبط با روابط شهر و روستا۲۹
۱-۲-۲- رويکرد مرکز – پيرامون۲۹
۲-۲-۲- رويکرد توسعه اگروپليتن۳۱
۳-۲-۲- رويکرد کارکردهاي شهري در توسعه روستايي۳۲
۴-۲-۲- رويکرد شبکه منطقه اي ۳۴
۳-۲- رويکرد نظري حاکم بر تحقيق و مدل مفهومي۴۰
فصل سوم
بستر طبيعي و اجتماعي-اقتصادي
۱-۳- موقعيت و وسعت۴۳
۲-۳- ساختار محيطي- اکولوژيکي۴۵
۱-۲-۳- ساختار زمين۴۵
۲-۲-۳- اشکال ناهمواري۴۶
۳-۲-۳- وضعيت آب و هوا۵۱
۱-۳-۲-۳- گرما۵۳
۲-۳-۲-۳- وضعيت بارش۵۵
۱-۳-۲-۳- منحني آمبروترميک۵۹
۴-۳-۲-۳- طبقه بندي اقليمي۵۹
۵-۳-۲-۳- وضعيت باد۶۰
۴-۲-۳- بررسي منابع آب۶۱
۵-۲-۳- بررسي خاک۶۱
۶-۲-۳- وضعيت پوشش گياهي۶۲
۳-۳- ويژگي هاي اجتماعي- اقتصادي بخش مرکزي۶۳
۱-۳-۳- سابقه سکونت و فعاليت در محدوده مورد بررسي۶۴
۲-۳-۳- مقايسه جمعيتي و سكونتگاهي بخش مركزي در استان و شهرستان۶۵
۳-۳-۳- تعداد، توزيع و تراکم نسبي جمعيت بخش مرکزي شهرستان مهرستان۶۶
۴-۳-۳- پراکنش روستاها بخش مرکزي در ردههاي جمعيتي بر اساس خانوار۶۷
۵-۳-۳- ساختار جنسي و سني جمعيت۷۰
۶-۳-۳- روند تحولات خانوارهاي روستايي بخش مرکزي۷۱
۷-۳-۳- روند تحولات جمعيتي روستاهاي بخش مرکزي۷۲
۸-۳-۳- بررسي ابعاد خانوار۷۴
۹-۳-۳- سواد و آموزش۷۴
۱۰-۳-۳- وضعيت اشتغال و بار تکفل۷۵
۱۱-۳-۳- ساختار اقتصادي بر اساس فعاليت در بخش عمده اقتصادي۷۶
۱۲-۳-۳- بررسي وضعيت کشاورزي۷۸
۱-۱۲-۳-۳- زراعت۷۹
۲-۱۲-۳-۳- دامداري۸۲
۳-۱۲-۳-۳- باغداري۸۳
۱۱-۳-۳- وضعيت خدمات و امکانات موجود در بخش مرکزي۸۰
۴-۳- جمع بندي۹۳
فصل چهارم
مکانيسمهاي موثر بر روابط شهر و روستا
مقدمه:۹۶
۱-۴- انواع روابط و عناصر برقراري روابط:۹۶
۲-۴- ويژگيهاي اقتصادي -اجتماعي جامعه نمونه تحقيق:۹۷
۱-۲-۴- ويژگيهاي جامعه نمونه تحقيق در سطح خانوار:۹۷
۱-۱-۲-۴- بعد خانوار:۹۷
۲-۱-۲-۴- ساختار سني:۹۸
۳-۱-۲-۴- وضع سواد و تحصيلات:۱۰۰
۳-۴- ويژگيهاي توليدي خانوارها:۱۰۱
۱-۳-۴- زراعت:۱۰۲
۱-۳-۴- باغداري:۱۰۳
۱-۳-۴- دامداري:۱۰۳
۴-۴- روابط شهر و روستا بر اساس کارکردهاي وضع موجود:۱۰۴
۱-۴-۴- روابط اقتصادي شهر و روستا:۱۰۵
۱-۱-۴-۴- روابط و مناسبات توليدي:۱۰۵
۲-۱-۴-۴- مالکين ساکن شهر:۱۰۷
۱-۲-۱-۴-۴- شيوه اداره اراضي مالکين ساکن شهر:۱۱۱
۳-۱-۴-۴- روابط پولي و نظام اعتباري روستاييان براي توليد محصولات کشاورزي۱۱۴
۲-۱-۴-۴- جريان کالا و توليدات و مکانيسم بازار:۱۱۴
۱-۴-۴- روابط اداري-سياسي و خدماتي شهر و روستا:۱۲۰
۱-۱-۴-۴- توزيع فضايي و روابط پشتيباني -ترويجي:۱۲۱
۵-۴- جمع بندي:۱۲۵
فصل پنجم
جمعبندي، نتيجه گيري، آزمون فرضيات و پيشنهادات
۱-۵-جمع بندي۱۲۸
۲-۵- آزمون فرضيات:۱۳۰
۳-۵- نتيجه گيري:۱۳۵
۴-۵- پيشنهادات:۱۳۸
منابع و ماخذ۱۳۹
ضمايم۱۴۲
فهرست جداول
عنوان صفحه

جدول شماره ۱-۱: طبقه بندي نقاط روستايي بخش مرکزي بر اساس فاصله از شهر زابلي۳
جدول شماره ۲-۱: وضعيت پراکندگي تعداد روستاي مورد بررسي و خانوارهاي نمونه۴
جدول شماره۱-۲: پيوندها و وابستگيهاي شهر و روستا۳۶
جدول شماره ۱-۳ : طبقه بندي ارتفاعي بخش مرکزي شهرستان مهرستان۴۷
جدول شماره۲-۳: طبقه بندي شيب بخش مرکزي شهرستان مهرستان۴۹
جدول شماره ۳-۳: موقعيت طبيعي سکونتگاههاي روستايي بخش مرکزي شهرستان مهرستان۵۱
جدول شماره۴-۳: ميانگين درجه حرارت شهرستان مهرستان از ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۵۵۵
جدول شماره۵-۳: ميانگين بارش شهرستان مهرستان از ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۵۵۸
جدول شماره ۶-۳: ضريب دو مارتن۶۰
جدول شماره ۷-۳: سرعت و جهت غالب باد در ايستگاه سراوان۶۰
جدول شماره ۸-۳ : مقايسه استاني شهرستان مهرستان بر حسب تعداد شهر، بخش، دهستان و روستا در سال ۱۳۹۰۶۵
جدول شماره ۹-۳: تقسيمات شهرستان مهرستان بر حسب شهر، بخش، دهستان و روستا در سال ۱۳۹۰۶۶
جدول شماره۱۰-۳ : توزيع جمعيت شهري و روستايي بخش مرکزي شهرستان مهرستان ۱۳۹۰۶۶
جدول شماره ۱۱-۳ : پراکنش جمعيت و تراکم نسبي بخش مرکزي شهرستان مهرستان به تفکيک دهستان ۱۳۹۰۶۷
جدول شماره۱۲-۳: ردههاي جمعيتي سکونتگاههاي روستايي بخش مرکزي شهرستان سال۱۳۹۰۶۸
جدول شماره ۱۳-۳: گروه هاي سني به تفکيک جنس در بخش مرکزي سال ۱۳۹۰۷۰
جدول شماره ۱۴-۳: تعداد خانوار بخش مرکزي طي سال‌هاي ۱۳۶۵۵- ۱۳۹۰۷۲
جدول شماره ۱۵-۳: تعداد جمعيت بخش مرکزي طي سال‌هاي ۱۳۷۵- ۱۳۹۰۷۳
جدول شماره ۱۶-۳: تحولات بعد خانوار بخش مرکزي به تفکيک دهستان طي سال‌هاي ۱۳۷۵- ۱۳۹۰۷۴
جدول شماره ۱۷-۳ : وضعيت سواد و آموزش در بخش مرکزي به تفکيک جنس و دهستان طي سال‌هاي ۱۳۹۰۷۵
جدول شماره ۱۸-۳ : وضعيت شاخص هاي اشتغال در بخش مرکزي به تفکيک دهستان طي سال‌هاي ۱۳۹۰۷۶
جدول شماره ۱۹-۳: توزيع شاغلان در بخشهاي عمده اقتصادي بخش مرکزي شهرستان مهرستان در سال ۱۳۹۰۷۷
جدول شماره ۲۰-۳: تعداد بهره بردار و مساحت زمينهاي زراعي۷۹
جدول شماره ۲۱-۳: تعداد بهره بردار و مساحت زمينهاي زراعي آبي۷۹
جدول شماره ۲۲-۳: تعداد بهره بردار و مساحت زمينهاي زراعي ديم۸۰
جدول شماره ۲۳-۳: سطح كاشت، ميزان توليد و عملکرد در هکتار محصولات زراعي شهرستان مهرستان در سال ۱۳۹۲۸۱
جدول شماره ۲۴-۳: تعداد بهره برداريهاي داراي دام و تعداد دام آن‌ها۸۲
جدول شماره ۲۵-۳: تعداد بهره برداريهاي دام كوچك و تعداد دام آن‌ها۸۳
جدول شماره ۳-۳: موقعيت طبيعي سکونتگاههاي روستايي بخش مرکزي شهرستان مهرستان۵۱
جدول شماره۴-۳: ميانگين درجه حرارت شهرستان مهرستان از ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۵۵۵
جدول شماره۵-۳: ميانگين بارش شهرستان مهرستان از ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۵۵۸
جدول شماره ۶-۳: ضريب دو مارتن۶۰
جدول شماره ۷-۳: سرعت و جهت غالب باد در ايستگاه سراوان۶۰
جدول شماره ۸-۳ : مقايسه استاني شهرستان مهرستان بر حسب تعداد شهر، بخش، دهستان و روستا در سال ۱۳۹۰۶۵
جدول شماره ۹-۳: تقسيمات شهرستان مهرستان بر حسب شهر، بخش، دهستان و روستا در سال ۱۳۹۰۶۶
جدول شماره ۲۶-۳: بهره برداريهاي داراي گاو و گوساله و تعداد دام۸۳

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

جدول شماره ۲۷-۳: تعداد و مساحت بهره برداريهاي با زمين باغي۸۴
جدول شماره۲۸-۳: سطح بارو و غير بارو(هکتار) و ميزان توليد(کيلوگرم) محصولات باغي شهرستان مهرستان در سال ۱۳۹۲۸۵
جدول شماره ۲۹-۳ : خدمات زيربنايي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۸۷
جدول شماره ۳۰-۳ : خدمات اداري -سياسي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۸۸
جدول شماره ۳۱-۳: خدمات بهداشتي-درماني و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۸۹
جدول شماره ۳۲-۳: خدمات آموزشي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۹۰
جدول شماره ۳۳-۳ : خدمات تجاري-بازرگاني و فرهنگي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۹۱
جدول شماره ۳۴-۳: خدمات پشتيباني-ترويجي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۹۲
جدول شماره ۳۵-۳: خدمات ارتباطي و تعداد روستاهاي برخوردار بخش مرکزي به تفکيک دهستان سال ۱۳۹۰۹۳
جدول۱-۴: طبقه بندي خانوارهاي نمونه تحقيق۹۸
جدول ۲-۴: توزيع سني سرپرستان خانوار جامعه نمونه۹۹
جدول ۳-۴: وضعيت سواد سرپرستان خانوار جامعه نمونه۱۰۰
جدول ۴-۴: وضعيت اشتغال خانوار جامعه نمونه۱۰۱
جدول ۵-۴: ميانگين برداشت توليدات زراعي خانوارهاي نمونه۱۰۳
جدول ۶-۴: ميانگين برداشت توليدات زراعي خانوارهاي نمونه۱۰۳
جدول ۷-۴: ميانگين تعداد دام خانوارهاي نمونه۱۰۴
جدول ۸-۴: مقدار زمين زراعي و باغي در اختيار خانوارهاي نمونه و نوع مالکيت آنها۱۰۶
جدول ۹-۴: شيوه بهرهبرداري و ميزان زمين در اختيار مالکين ساکن شهر۱۰۸
جدول ۱۰-۴: تعداد مالک ساکن شهر در روستاهاي نمونه و شيوه بهرهبرداري آنها۱۱۱
جدول ۱۱-۴: نحوه فروش مازاد توليدي خانوارهاي نمونه۱۱۵
جدول ۱۲-۴: نحوه فروش مازاد توليدي محصولات باغي خانوارهاي نمونه به تفکيک روستا۱۱۶
جدول ۱۳-۴: مکانهاي اصلي تامين نيازهاي اساسي خانوارهاي نمونه (به درصد)۱۲۱
فهرست نقشهها
عنوان صفحه
نقشه ۱-۱: پراکندگي روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان مهرستان۵
نقشه شماره۱-۳: موقعيت بخش مرکزي در شهرستان، استان و کشور۴۴
نقشه شماره ۲-۳: توپوگرافي و پراکنش فضايي سکونتگاههاي روستايي بخش مرکزي۴۸
نقشه شماره ۳-۳: طبقات شيب و پراکنش سکونتگاههاي بخش مرکزي شهرستان مهرستان۵۰
نقشه شماره ۴-۳: وضعيت توپوگرافي شهرستان مهرستان در مقايسه با شهرستانهاي مجاور۵۲
نقشه شماره ۵-۳: پراکنش فضايي طبقات جمعيتي سکونتگاههاي روستايي بخش مرکزي شهرستان مهرستان۶۹
نقشه شماره ۱-۴: پراکنش فضايي روستاهاي نمونه داراي مالک ساکن شهر۱۱۰
نقشه شماره ۲-۴: پراکنش فضايي شيوه بهرهبرداري در روستاهاي نمونه داراي مالک ساکن شهر۱۱۲
نقشه شماره ۲-۴: مکان فروش مازاد محصولات باغي خانوارهاي نمونه به تفکيک روستا۱۱۸
نقشه۴-۴: پراکنش فضايي و مراجعات پشتيباني-ترويجي روستاهاي نمونه۱۲۴
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار ۱ -۳: ميانگين ماهيانه درجه حرارت هواي ايستگاه سراوان طي سالهاي ۲۰۰۵-۱۹۸۶۵۴
نمودار ۲-۳: ميانگين ماهيانه بارش ايستگاه سراوان طي سالهاي ۲۰۰۵-۱۹۸۶۵۶
نمودار ۳-۳: پراکندگي فصلي بارش در شهرستان سراوان۵۷
نمودار ۴-۳: منحني آمبروترميک بر اساس دادههاي دما و بارش ايستگاه سراوان۵۹
نمودار ۵-۳ : هرم سني جمعيت بخش مرکزي سال ۱۳۹۰۷۱
نمودار ۶-۳ : تعداد خانوار بخش مرکزي از سال ۱۳۷۵-۱۳۹۰۷۲
نمودار ۷-۳ : تحولات جمعيتي بخش مرکزي از سال ۱۳۷۵-۱۳۹۰۷۳
نمودار ۸-۳: توزيع شاغلان در بخشهاي عمده اقتصادي بخش مرکزي شهرستان مهرستان در سال ۱۳۹۰۷۸
نمودار۱-۴: وضعيت تعداد خانوارهاي نمونه تحقيق۹۸
نمودار ۲-۴: توزيع سني سرپرستان خانوار جامعه نمونه۹۹
نمودار ۳-۴: وضعيت سواد سرپرستان خانوار جامعه نمونه۱۰۰
نمودار ۴-۴: وضعيت اشتغال خانوار جامعه نمونه۱۰۲
نمودار ۵-۴: مقدار زمين زراعي در اختيار خانوارهاي نمونه۱۰۶
نمودار ۶-۴: مقدار زمين باغي در اختيار خانوارهاي نمونه۱۰۷
نمودار۷-۴: مساحت زمينهاي زراعي در اختيار مالکين ساکن شهر۱۰۹
نمودار۷-۴: مساحت زمينهاي باغي در اختيار مالکين ساکن شهر۱۰۹
نمودار ۸-۴: محل فروش مازاد محصولات زراعي خانوارهاي نمونه۱۱۷
نمودار ۹-۴: محل فروش مازاد محصولات باغي خانوارهاي نمونه۱۱۷
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل ۱-۱: فرايند انجام تحقيق۷
شکل شماره ۱-۲: مدل مفهومي تحقيق بر اساس رويکرد حاکم بر تحقيق۴۱Error! Bookmark not defined.
شکل ۱-۵: روابط بين يافته هاي تحقيق در راستاي تاييد فرضيه اول۱۳۲
شکل ۲-۵: روابط بين يافته هاي تحقيق در راستاي تاييد فرضيه دوم۱۳۴
۱-۱- بيان مسئله و ضرورت تحقيق
اهميت توجه به مناسبات شهر و روستا تا بدانجاست که بسياري معتقدند، براي فهم و تعديل پويايي جريان فقر در کشورها، بويژه کشورهاي در حال توسعه که در معرض شهرنشيني، يا به سخن بهتر، شهرگرايي شتابان قرار دارند، تنها در غالب تاکيد بر نحوه و دامنه روابط متقابل و تعامل ميان عرصههاي روستايي و شهري قابل فهم و چارهجويي استاين تاکيد از آن رو است که دهههاي اخير، به خاطر وجود بستگيهاي موجود بين محيطهاي روستايي و شهري، نوعي پيوستگي شکننده بين اين دو عرصه زيستي پديدار شده استاين پيوستگي در قالبي نظامور عمل مي کند و بر اين مبنا، انچه در يکي از اين دو عرصه اتفاق ميافتد، لاجرم بر عرصه ديگري نيز اثرگذار خواهد بود (سعيدي،۱۳۹۰، ۷۴). روابط شهر و روستا مجموعه روابط کالبدي-فضايي، اجتماعي-اقتصادي و حقوقي سياسي سکونتگاههاي روستايي با کانونهاي کوچک و بزرگ شهري را شامل ميشودبحث از روابط شهر و روستا در بررسيهاي علوم اجتماعي، به ويژه مطالعات جغرافيايي، از سابقه نسبتا طولاني برخوردار است، اما سرآغاز بحثهاي جدي و علمي در اين باره به دهه ۱۹۴۰ برميگردد (سعيدي، ۱۳۸۷، ۳۹۵). در دوره معاصر هانس بوبک۱ جغرافيدان اتريشي براي نخستين بار (۱۹۴۸م) با بررسي اين مناسبات در ايران، موضوع را به شيوهاي نوين و در چارچوب نظريهاي تازه مورد توجه و بررسي قرار دادهانس بوبک در نوشتههاي پيشتاز خود در زمينه روابط شهرها و حوزه پيراموني(روستايي) در کشورهاي شرق اسلامي، بويژه ايران، اين گونه روابط سلطه را در قالب نظريه سرمايهداري بهرهبري و مناسبات انگلي شهري-روستايي مطرح ساخته است ( سعيدي، ۱۳۹۰، ۷۹). از آنجا که هر نظام کليتي متشکل از اجزاء و عناصر مرتبط و قاعدتا هماهنگ به منظور نيل به هدف معين به شمار آورد(سعيدي، ۱۳۸۸، ۳). ميتوان نظام بهرهبرداري را نظامي شامل مجموعهاي از نيروهاي توليدي و روابط اجتماعي مترتب بر آن به حساب آورد نظام بهره برداري يک مفهوم حقوقي و در عين حال اجتماعي-اقتصادي است که بر مبناي آن، روابط حقوقي و مناسبات اجتماعي-اقتصادي افراد در ارتباط با زمين، نوع و حدود مالکيت، حق تصرف، نحوه بهرهگيري از عوامل توليد، بويژه زمين وآب و نهايتا نظام کار تعيين گرددبر همين بنياد، گونه روابط و مناسبات در عرصه سکونتگاهي و روابط فضايي، از جمله روابط شهر و روستا و نيز تفاوتهاي مکاني-فضايي نيز تجلي مييابنددر ارتباط با روابط شهر و روستا، گذشته از ساير روندها، فرايند مبادله مازاد محصول از اهميت ويژهاي برخوردار است (سعيدي و مکانيکي ، ۱۳۸۷، ۵ ). روستاهاي بخش مرکزي شهرستان زابلي با ۱۶۹ آبادي روستايي و ۸۳۵۳ خانوار با ۳۴۸۷۷ نفر جمعيت و اتکا بر اقتصاد و نظام توليدي خود روابطي را با شهر زابلي برقرار کردهاند ، خرما محصول غالب روستاهاي ناحيه زابلي است که در تامين درامد روستائيان ناحيه نقش عمدهاي دارد . روستائيان در زمينه بازاريابي اين محصول مشکلاتي از جمله نبود امکانات نگهداري، اصناف و تشکلها مواجهاند . در اين بين دلالان شهري با پيش خريد اين محصول به صورت نارس و سپس با بسته بندي و انتقال آن به سردخانهها داخل شهر با قيمت بسيار بالاتر به فروش ميرسانند در اين ميان روستائيان که توليد کننده هستند بيشترين ضرر را متحمل ميشوند چرا که به بازار دسترسي ندارند و محصول را با قيمت ارزان ميفروشند. با ادامه اين روند يعني توليد(خرما) در روستاهاي ناحيه زابلي و خارج شدن قسمت اعظم سرمايه از نظام توليدي و انتقال به شهر، منجر به رشد شهر زابلي و واپس ماندن روستاهاي پيراموني ميشود.
۲-۱- سؤالات تحقيق
۱-بين شهر زابلي و حوزه پيراموني(روستايي) از بعد اقتصادي چه نوع روابطي حاکم است؟
۲-عوامل و نيروهايي که بر شکل گيري اين روابط اثرگذار هستند، کدامند؟
۳-۱-فرضيات تحقيق
پاسخهايي که به عنوان فرضيه به سوالات تحقيق حاضر صورت بندي شده، دو فرضيه به قرار زير ميباشند:
۱-بين شهر زابلي و حوزه پيراموني(روستايي) يک رابطه يک سويه به صورت سلطه شهر بر حوزه پيراموني آن حاکم شده است.
۲-مناسبات توليد، شيوه انتقال و مبادله توليد مبتني بر واسطه گري، ضعف وجود خدمات پشتيبان توليد سبب شکل گيري اين رابطه شده است.
۴-۱-اهداف تحقيق
در پژوهش حاضر به دنبال اهداف زير هستيم:
۱-شناخت نوع و دامنه روابط بين شهر زابلي و حوزه پيراموني(روستايي)؛
۲-تبيين عوامل اثرگذار بر شکل گيري نوع و دامنه روابط بين شهر زابلي و حوزه پيراموني(روستايي)؛
۳-ارائه راه حل علمي در زمينه بازاريابي محصول خرما.
۵-۱-روش تحقيق
۱-۵-۱- جامعه آماري و روش نمونهگيري
۱-۱-۵-۱ جامعه آماري
جامعه مجموعه اعضاي حقيقي يا فرضي است که نتايج پژوهش به انتقال داده ميشود(دلاور،۱۳۹۱، ۸۹). جامعه آماري مورد مطالعه در اين تحقيق ۱۶۹ روستاي بخش مرکزي شهرستان مهرستان ميباشد. اين ۱۶۹ روستا ۸۳۵۳ خانوار و ۳۴۷۸۸ نفر جمعيت دارند.
۲-۱-۵-۱- روش نمونه گيري و حجم نمونه
در نمونهگيري با توجه به اهداف و فرضيات تحقيق از روش طبقهاي استفاده شده است. نمونهگيري طبقهاي به دو منظور اصلي مورد استفاده قرار ميگيرد. اولا، وقتي پژوهشگر ميخواهد مطمئن شود مقوله خاصي از جمعيت در نمونه حضور دارند آن هم با همان نسبتي که در جمعيت دارند. براي انجام دادن اين کار بايد بتوان عناصر جمعيت را بر حسب خصوصيات مورد نظر شناسايي کرد(بليکي، ۱۳۹۲، ۲۶۰). در پژوهش حاضر با استفاده از روش نمونهگيري طبقهاي معيار فاصله نقاط روستايي از شهر زابلي براي انتخاب روستاها مورد توجه قرار گرفتهاند. با توجه به اين معيار انتخاب روستاها به شرح ذيل انجام گرفت:
الف- روستاها بر مبناي فاصله به پنج گروه تقسيم شدند،
جدول شماره ۱-۱: طبقهبندي نقاط روستايي بخش مرکزي بر اساس فاصله از شهر زابلي
طبقه بندي، فاصله از شهر(کيلومتر)تعداد روستافراواني(درصد)تعداد روستاي نمونه۱۹-۸/۳۴۴۰۶/۲۶۵۳۹-۲۰۶۲۶۸/۳۶۷۵۹-۴۰۴۶۲۱/۲۷۶۷۹-۶۰۱۴۲۸/۸۲بالاي ۸۰۳۷۷/۱۰مجموع۱۶۹۱۰۰۲۰ماخذ: محاسبات محقق بر روي نقشه ۱:۱۰۰۰۰۰، سازمان مرکز آمار ايران، ۱۳۸۵
ب- بر اساس سهم هر طبقه تعداد روستاهاي نمونه به صورت تصادفي انتخاب شد.
براي تعيين حجم نمونه روستاها از روش برآورد تخميني استفاده شده است. در پژوهش حاضر با بررسي پژوهشهاي مرتبط و حجم نمونه آنها، با منظور نمودن حدودا ۱۲ درصد جامعه آماري، تعداد ۲۰ روستا به عنوان حجم نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. دلايل منظور نمودن ۱۲ درصد جامعه وجود شرايط سخت اقليمي، فاصله زياد روستاها از هم، تشابه روستاها با توجه به ماهيت مسئله مورد بررسي و محدوديت امکانات و زمان بوده است. در مرحله بعدي براي تعيين نمونه در سطح خانوار از فرمول کوکران استفاده شده است. با توجه به اين فرمول حجم نمونه در سطح خانوار برابر با ۳۸۰ خانوار تعيين گرديده است(جدول شماره ۲-۱و شکل شماره ۱-۱).
جدول شماره ۲-۱: وضعيت پراکندگي تعداد روستاي مورد بررسي و خانوارهاي نمونه
تعداد خانوار نمونهفاصله از شهر زابلي(کيلومتر)تعداد خانوارنام آبادي۱۰۲۳٫۸-۱۹۵۰۰كوران۴۲۰كلاكوهم۲۶۱۲۸پركن۱۰۵۱گورابك۳۷۱۸۲چگرد۱۴۲۰-۳۹۶۷كهن كهور۲۵۱۲۳كهن جان محمد۲۸۱۳۷دهي۹۴۵منظوري۱۹۹۵كتوكان۱۳۶۴چدپايين۶۳۰گلمي۲۶۴۰-۵۹۱۲۷سرنجداني۴۱۸گيتوک۷۳۴پوزك۱۲۶۱شيراباد۱۵چشمه سليم۴۱۹كله گوش۲۳۶۰-۷۹۱۱۳گوندان۱۰۳۷دراجين دن۳۸۰۳٫۸-۸۰۱۸۵۶مجموع ماخذ: سرشماري نفوس و مسکن ۱۳۹۰، محاسبات محقق بر روي نقشه ۱۰۰۰۰۰/۱مرکز آمار ايران ۱۳۸۵
نقشه ۱-۱: پراکندگي روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان مهرستان
ماخذ: مرکز آمار ايران و محاسبات محقق
۳-۵-۱- روش تحقيق
پژوهش حاضر از نوع مطالعات توصيفي-تحليلي ميباشد و منطق تحقيقاتي در اين پژوهش مبتني بر منطق قياسي است . بدين معني که محقق به دنبال آزمون نظريه سرمايهداري بهرهبري در بخش مرکزي شهرستان مهرستان است. با توجه به واقعيت موجود در زمينه روابط شهر و روستا در ناحيه مورد مطالعه و با توجه به فرضيه و مدل تحليلي تحقيق، اصول نظريه مذکور قابل تعميم به اين ناحيه است.
۶-۱- روش جمعآوري دادهها
براي گردآوري اطلاعات مورد نياز از دو روش اسنادي و ميداني به شرح زير استفاده شده است:
* اسنادي: در اين روش ابتدا منابع مرتبط با روابط شهر روستا شناسايي و مورد مطالعه قرار گرفتند و از آمار سازمانهاي مختلف همچون منابع طبيعي، مرکزآمار ايران، جهاد کشاورزي، بنياد مسکن و سازمان هواشناسي..استفاده شده است.
* ميداني: شامل مشاهده مستقيم، تکميل پرسشنامه و مصاحبه با اهالي روستا ميباشد. پس از جمعآوري دادههاي مورد نياز براي تحليل دادهها از نرم افزارهايي همچون Exel و Spss مورد استفاده قرار ميگيرد. همچنين براي تحليلهاي فضايي و ترسيم نقشه از نرم افزار Arc Gis استفاده ميگردد.
۷-۱- فرايند انجام تحقيق
۱- انتخاب، تبيين وتحليل مسئله تحقيق
۲- انتخاب، طراحي وتشريح روش هاي تحقيق
۳- گردآوري اطلاعات وداده ها
۴- طبقه بندي، تجزيه وتحليل وتفسيرداده ها
۵- تدوين گزارش تحقيق (شکل شماره ۱-۱).
شکل ۱-۱: فرايند انجام تحقيق
ماخذ: تهيه و تنظيم توسط نگارنده
۸-۱- تعريف مفاهيم و کليد واژههاي تحقيق
۱-۸-۱- مفهوم روستا
فضايي اجتماعي با قلمرو مشخص عرفي/حقوقي و با جمعيتي کم يا زياد که در آن نوع خاصي از فعاليتهاي اقتصادي-عمدتا فعاليتهاي بخش اول اقتصادي-بر اساس روابط مکاني-فضايي و اجتماعي-اقتصادي به انجام ميرسد(سعيدي، ۱۳۸۸، ۲۱). روستا از نظر مفهوم و تعريف پيوسته در مقايسه با شهر مورد بررسي قرار ميدهند. البته هميشه نميتوان به سادگي مرز مشخصي ميان روستا و شهر قائل شد و با ارائه تعريفي کوتاه، اين دو گونه واحد سکونتگاهي را از يکديگر مجزا ساخت. براي تفکيک روستا از شهر نيز شاخصهايي در نظر گرفته ميشودعمدهترين اين شاخصها عبارتاند از:
الف) وسعت؛
ب) وضعيت و نوع فعاليت اقتصادي؛
ج) درجه اشتغال، قشربندي اجتماعي؛
د) درجه پيچيدگي روابط و مناسبات؛
ه) چگونگي بهرهگيري از نهادهاي اجتماعي، فرهنگي، و اقتصادي و سياسي؛
و) ميزان و ترکيب جمعيت که رايجتر از موارد ديگر و معمولا معياري تعيين کننده است(سعيدي، ۱۳۹۰، ۱۸-۱۹).
۲-۸-۱- مفهوم روابط شهر و روستا
روابط شهر و روستا مجموعه روابط کالبدي-فضايي، اجتماعي-اقتصادي و حقوقي سياسي سکونتگاههاي روستايي با کانونهاي کوچک و بزرگ شهري را شامل ميشود(دانشنامه مديريت شهري و روستايي، ۱۳۸۷، ۳۹۵). سرآغاز بحثهاي جدي و علمي درمورد روابط شهر و روستا توسط جغرافيدانان عمدتا به دهه ۱۹۴۰ ميلادي باز ميگردد. يکي از پيشتازان اين مبحث، هانس بوبک، جغرافيدان اتريشي است که نخستين بار در قالب روندهاي تکاملي..در سال ۱۹۴۸ کوشيد تا براي نخستين بار اين مقوله را درچهارچوبي نظري مطرح سازد. کاربرد مفاهيمي همچون حوزه بلافصل يا حومه و حوزه نفوذ از ابزار اوليه اين مبحث بود(سعيدي، ۱۳۹۰، ۷۸). هانس بوبک بيشتر از سال ۱۹۳۸ تا اواخر ۱۹۷۰ به تئورسازي در بيان رابطه شهر و روستا در چهارچوب جغرافياي بورژوازي و بر اساس مطالعات جامع خود در ايران و ساير نقاط جهان بکار علمي پرداخت و نظريه “سرمايهداري بهرهبري” را مشخصا در مقاله ” مراحل اساس شکوفايي اجتماع و اقتصاد از ديد جغرافيا” به سال ۱۹۵۹ وضع کرد و گسترش داد( مومني، ۱۳۷۷، ۱۳۵).
۴-۸-۱- مفهوم سلطه
در اين بررسي منظور از سلطه، روابط نابرابر بين شهر و روستا است. بدين معني که اين روابط به تحميل نوعي ويژه از روابط سلطه با ماهيت استثماري از سوي شهرها بر محيطهاي روستايي استوار است. در اين ارتباط هانس بوبک در نوشتههاي پيشتاز خود در زمينه روابط شهرها و حوزههاي پيراموني(روستايي) در کشورهاي شرق اسلامي، بويژه ايران، اين گونه روابط سلطه را در قالب نظريه سرمايهداري بهرهبري و مناسبات انگلي شهري-روستايي مطرح ساخته است(سعيدي، ۱۳۹۰، ۷۹). ). اکارت اهلرس (۱۳۸۰) در بررسي خود درباره روند تکوين شهرهاي سنتي و ما قبل سرمايهداري، جمعبندي جامع و گويايي از نقطه نظرات بوبک پيرامون سرمايهداري، به دست داده است. در اين جمعبندي ويژگيهاي اساسي اين نوع صورتبندي اين چنين معرفي شدهاند:
– شهرها نه تنها شالوده و اساس اوليه پرپايي خود را مديون حوزه روستايي پيراموني هستند، بلکه اين حوزه از طريق مازاد توليد، اساس تغذيه جمعيت شهري را فراهم ميسازد و در عين حال، حوزه بازاري توليدات نهايي و نيم تمام شهري به شمار ميآيد؛
– شهرهاي محل اصلي اقامت زمينداران بزرگ (مالکان غائب) است؛ از اين رو،
– مازاد توليد روستاها به مراکز شهري انتقال مييابد و در واقع، شهرها اينگونه عوايد را غصب ميکنند؛ بدينسان،
– روستاها مراکز توليد و شهرها کانونهاي بازاري و تجارت متکي بر توليدات عرصههاي روستايي به شمار ميروند؛ به اين ترتيب،
– شهرهاي سنتي بر مبناي حومه روستايي پيرامون خود و به خاطر آن دوام و بقا مييابند؛ نتيجتا،
– روند تکوين اجتماعي-اقتصادي با پويش ناچيز خود، منجر به رشد شهرها و واپس ماندن محيطهاي روستايي ميگردد(همان، ۸۰).
۹-۱- پيشينه تحقيق
بررسي پيشينه تحقيق محقق را با مطالعات و تحقيقات ديگران در زمينه مسأله مورد نظر آشنا و باعث مي شود مرزها و قلمروي تحقيق خود را بهتر پيش بيني نمايد.
۱-۹-۱- کتابها:
– اهلرس ، اکارت۲ در کتاب شهر – روستا – عشاير (مجموعه مقالات) ترجمه عباس سعيدي(۱۳۸۰) با اختصاص دادن مطالبي به مباحث روابط و مناسبات شهر و روستا نشان ميدهد که دو شهر دزفول و طبس با حوزه پيراموني خود رابطهاي نابرابر به صورت سلطه اين دو شهر بر حوزه پيراموني دارند و نظريات بوبک را در ارتباط با روابط شهر و روستا در ايران تاييد ميکند.
– سعيدي، عباس در کتاب روابط و پيوندهاي روستايي -شهري در ايران(۱۳۹۰) مطالبي را در اتباط با روابط سنتي شهر و روستا و نيز پيوندهاي روستايي- شهري مطرح ميکند و ضمن تفکيک اين دو، نشان ميدهد که روابط و پيوندهاي روستايي-شهري چگونه سکونتگاههاي شهري و روستايي را تحت تاثير قرار ميدهد.
– لينچ، کنت۳ ترجمه محمد رضا رضواني در کتاب روابط متقابل شهر و روستا در کشورهاي در حال توسعه(۱۳۸۶)، بر جريانهاي موجود بين نواحي شهري و روستايي تاکيد ميکند و در آن جريان کالاها ، مردم و ايدهها …را در روابط متقابل بين شهرها و نواحي روستايي بررسي ميکند و ضمن دور شدن از مطالعه مناسبات فيزيکي بين شهر و روستا بر روابط متقابل بين آنها تمرکز ميکند.
– سعيدي ، عباس در کتاب سطح بندي روستاهاي کشور که در سال ۱۳۸۸توسط بنياد مسکن انقلاب اسلامي منتشر شد،تلاش نموده تا به ارائه الگوهايي براي خدمات رساني به سکونت گاههاي روستايي بپردازد .در حال حاضر نيز اين مطالعه به عنوان اساس مطالعات کالبدي -فضايي در کشور مورد استفاده قرار مي گيرد.
۲-۹-۱- مقالات:
* قديمي ترين پژوهش انجام گرفته در رابطه با چارچوب نظري پيرامون روابط شهر و روستا؛ مربوط به نظريه سرمايه داري بهره بري هانس بوبك۴ (۱۹۵۹م) استاز ديدگاه وي نظام متمركز كشورهاي شرقي نقش اساسي در شكل گيري روابطي داشته است كه بيشتر به نفع شهر صورت بندي مي شده است.
* پل وارد انگلش۵ جغرافيدان آمريكايي به عنوان يكي از پيشگامان مطالعات روابط شهر و روستا در ايران در پي تحقيقات خود در سالهاي ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۲ در كرمان با عنوان ” بهره و ده در ايران : سكونت واقتصاد در حوضه كرمان ” روابط شهر كرمان با روستاهاي پيرامونش را در زمينه بافت قالي و قاليچه،توليد خشكبار و پرورش دام را مورد بررسي قرار مي دهد و نتيجه تحقيقات وي نشان از وحدت و همبستگي شهر كرمان با روستاهاي اطرافش داردوي در بررسيهاي خود چارچوب حاكم بر روابط ناحيه را در يك قالب استعماري ذكر مي كند كه روستاهاي ايراني تحت سلطه شهرها قرار گرفته اند.
* مارسل بازن۶ (۱۹۷۳) از جمله محققاني است كه در چارچوب روابط شهر و روستا بررسيهاي فراواني انجام داده است. وي با بررسي منطقه قم با تأييد نظريه انگلش در راستاي نقش و كاركرد شهر در برابر روستا به پديده استعماري شهر بر روستا تأكيد دارد. از نظر او عامل اصلي اين رابطه توليد و توزيع قالي است كه باعث همبستگي اقتصادي- اجتماعي و سيطره رابطه شهر بر سكونتگاههاي رو ستايي بويژه بعد از اصلاحات ارضي و تكيه بر توليد قالي شده است. وي اين رابطه را بسيار پيچيده مي داند و در اين ميان نفوذ گسترده تجاري شهر را به همراه سرمايه گذاري و سرمايه داران شهري در بافت و توليد فرش و نظام حاكم اداري را در جذب روستاييان به طرف شهر مهمتر و موثرتر مي داند.
* کاستلو يکي از محققاني است که در خصوص شهر و حوزه نفوذ در ايران مطالعه نموده است. او در سال (۱۹۷۶) در ناحيه کاشان و حوزه نفوذ بررسيهاي عميقي انجام داده است. او هم رويه با انگليش و بازن، نقش شهر را عاملي اصلي در شکل گيري روابط روستا و شهر ميداند، به طوريکه وابستگيهاي فضايي سکونتگاههاي روستايي به شهر با توجه به اين نقش صورت ميگيرد. او در تحقيقات خود ساختار اجتماعي و اقتصادي شهرهاي کاشان، آران-بيدگل را در نظام سلسله مراتبي شهرهاي ايران و منطقه کاشان مورد توجه قرار داده و مرکزيت بلامنازع شهر کاشان را در اقتصاد منطقه به اثبات رسانده و وابستگيهاي آباديهاي پيرامون شهر کاشان را جهت فروش محصولات و توليدات دستي، تامين خدمات و تسهيلات از اين شهر مورد تاکيد قرار داده است.
* پروفسور اكارت اهلرس ۷ استاد دانشگاه ماربورگ آلمان با رويكردي مسبوق به نظريه هاي سنتي هانس بوبك، از برجسته ترين پژوهشگران پيرامون روابط شهر و روستا در ايران بوده است. وي نظريه سرمايه داري بهره بري هانس بوبك را در چارچوب عيني- عملي در نواحي موردي در كشور ايران مورد بررسي قياسي قرار داده است. تأكيد او در اين نظريه نقش شهرهاي كوچك و متوسط ايران در حوزه پيراموني بوده است. وي با تدوين دو مقاله ” دزفول و حوزه نفوذ آن(۱۹۷۶م)” و “شهر و حوزه نفوذ در ايران: نمونه طبس (۱۹۷۷)” از اهميت بسيار بالايي در بين ساير محققان برخوردار است . در مقاله دزفول به اين نتيجه مي رسد كه مناسبات سنتي شهر دزفول و روستاهاي پيرامون آن نه تنها نشاندهنده ويژگيهاي خاص مالكيت است بلكه مشاركت نابرابر زمين داران شهري و روستاييان و خرده مالكان روستايي در اين منطقه كه در اين مناسبات بيشترين نفع به مراكز شهري و بيشترين زيان به عرصه هاي پيرامون روستايي وارد مي شود را نيز نشان مي دهد. به عقيده اهلرس اين مناسبات و روابط نابرابر نه تنها در گذشته وجود داشته است بلكه پس از اصلاحات ارضي در عرصه هاي روستايي دگرگونيهايي پديد آمده است و اگر چه درآمد روستاييان و حقوق سنتي مالكيت دچار تحول شده و جريان يكسويه انتقال محصولات به سوي مالكان شهري در حال دگرگوني است اما هيچ كدام از اين تحولات مانع از سلطه و سيطره اقتصادي شهرها بر عرصه هاي پيرامون روستايي نگرديده اند. اهلرس در سال ۱۹۷۹ در مقاله شهر و حوزه نفوذ آن: نمونه طبس؛ جنبه ديگري از مناسبات شهر و روستا و وابستگي متقابل آنها را مورد تأكيد قرار مي دهد و اين سوال اساسي را مطرح مي سازد كه اگر بپذيريم شهر به عنوان كانون عملكردي و سازماندهي حوزه روستايي است باز هم اين پرسش مطرح خواهد شد كه آيا بخش مهمي از عوايد و منافع روستايي بايد به جيب تجار شهري برود و يا اينكه ساكنان عرصه هاي روستايي خود بايستي بهره مندان مستقيم اين عوايد باشند؟ اهلرس در تحليل خود از مناسبات حاكم بر شهر طبس و حوزه نفوذ آن عقيده دارد كه در كنار نظام سنتي سهم بري كه از ويژگيهاي آن وجود مالكان شهرنشين ومكانيزم گردش پول و ثروت به سمت عمده فروشان وكسبه شهري است به تدريج نوعي وابستگي جديد در حال تكوين است، اين وابستگي جديد برآمده از خصوصيات روند رشد اقتصاد شهري است و مويد آن است كه در گذر زمان مناسبات نابرابر سنتي و حاكم بر روابط شهر و حوزه نفوذ آن شدت خواهد گرفت. اين روابط تا كنون حاكي از مناسبات سلطه اقتصادي شهر و رشد سريع اقتصادي و اجتماعي آن به ضرر عرصه هاي تحت نفوذ روستايي بوده است. بنابراين نظريه بوبك و بررسيهاي اهلرس با ديدگاهي نظري – ادراكي پيرامون روابط شهر و روستا زمينه اي بود براي ساير پژوهشها در ايران به طوريكه بررسيهاي فراواني در اين راستا صورت گرفته كه در نواحي مختلف ايران با سازوكارهاي ناحيه اي اين نظريه را مورد آزمون قرار داده اند.
* مصطفي مومني: ايشان در حوزه مطالعات روابط شهر و روستا داراي دو تحقيق مهم است که در آنها به نتايج قابل ملاحظهاي دست يافته استاين نتايج به شرح ذيل ميباشد:

دسته بندی : 22

پاسخ دهید