۱-۱۱-تعريف واژگان………………………………………………………………………………………….۱۲
عدالت فضايي………………………………………………………………………………………………….۱۲
عنوان صفحه
تسهيلات عمومي شهري……………………………………………………………………………………۱۲
شهر گرگان………………………………………………………………………………………………………۱۲
فرايند تحليل سلسله مراتبيAHP………………………………………………………………………..12

فصل دوم: ادبيات تحقيق……………………………………………………………..
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۱۴
۲-۱-مفاهيم فضا، عدالت اجتماعي و عدالت فضايي………………………………………………..۱۵
۲-۱-۱-فضا………………………………………………………………………………………………………۱۵
۲-۱-۱-۱-فضا در جغرافيا…………………………………………………………………………………..۱۶
۲-۱-۱-۲-فضاي شهري……………………………………………………………………………………..۱۸
۲-۱-۲-عدالت…………………………………………………………………………………………………..۲۰
۲-۱-۲-۱-عدالت جغرافيايي………………………………………………………………………………..۲۱
۲-۱-۲-۲-عدالت محيطي……………………………………………………………………………………۲۲
۲-۱-۲-۳-عدالت اجتماعي………………………………………………………………………………….۲۳
۲-۱-۲-۴-عدالت اجتماعي و شهر………………………………………………………………………..۲۵
۲-۱-۲-۵-عدالت اجتماعي و برنامه ريزي شهري…………………………………………………….۲۷
۲-۱-۲-۶-عدالت اجتماعي و رفاه اجتماعي……………………………………………………………۲۸
۲-۱-۲-۷-عدالت اجتماعي و احساس سرزندگي…………………………………………………….۳۰
۲-۱-۲-۸-عدالت اجتماعي و توسعه پايدار……………………………………………………………۳۱
۲-۱-۳-عدالت فضايي………………………………………………………………………………………..۳۳
۲-۱-۳-۱-عدالت فضايي شهري…………………………………………………………………………..۳۴
۲-۱-۳-۲-نابرابري فضايي و اجتماعي در شهرها…………………………………………………….۳۵
عنوان صفحه
۲-۱-۴-مکاتب شهري، جغرافيايي و عدالت اجتماعي……………………………………………….۳۸
۲-۱-۴-۱-عدالت در يونان باستان………………………………………………………………………..۳۸
۲-۱-۴-۲-عدالت اجتماعي و مکاتب شهري…………………………………………………………..۴۰
۲-۱-۴-۳-عدالت اجتماعي و آنارشيسم…………………………………………………………………۴۰
۲-۱-۴-۴-عدالت اجتماعي و کارکردگرايان…………………………………………………………..۴۱
۲-۱-۴-۵-عدالت اجتماعي و راديکاليسم………………………………………………………………۴۲
۲-۱-۴-۶-عدالت اجتماعي و ليبراليسم………………………………………………………………….۴۴
۲-۲-تسهيلات شهري………………………………………………………………………………………….۴۶
۲-۲-۱-تسهيلات و خدمات عمومي شهري…………………………………………………………….۴۶
۲-۲-۲-تسهيلات شهري و عدالت فضايي………………………………………………………………۴۸
۲-۲-۳-تسهيلات شهري و دسترسي………………………………………………………………………۴۹
۲-۲-۴-کيفيت زندگي…………………………………………………………………………………………۵۱
۲-۲-۴-۱-کيفيت زندگي شهري…………………………………………………………………………..۵۲
۲-۲-۴-۲-کيفيت زندگي و عدالت اجتماعي…………………………………………………………..۵۴
۲-۲-۵-سيستم اطلاعات جغرافيايي……………………………………………………………………….۵۵
۲-۲-۶-فرايند تحليل سلسله مراتبي……………………………………………………………………….۵۶
۲-۲-۷-خود همبستگي فضايي……………………………………………………………………………..۵۷

جمع بندي………………………………………………………………………………………………………..۵۹

فصل سوم: معرفي محدوده ي مورد مطالعه……………………………………..
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۶۱
۳-۱-تاريخچه……………………………………………………………………………………………………۶۲
عنوان صفحه
۳-۱-۱-شهر گرگان در دوره ي قبل از اسلام………………………………………………………….۶۲
۳-۱-۲-شهر گرگان(استرآباد قديم)در دوره پس از اسلام………………………………………….۶۴
۳-۱-۳-شهر گرگان در دوره معاصر………………………………………………………………………۶۴
۳-۲-خصوصيات جغرافيايي و اقليمي شهر……………………………………………………………..۶۵
۳-۲-۱-موقعيت جغرافيايي شهر……………………………………………………………………………۶۵
۳-۲-۱-۱-عوارض طبيعي……………………………………………………………………………………۶۶
۳-۲-۲-توزيع شيب……………………………………………………………………………………………۶۶
۳-۲-۳-زمين شناسي…………………………………………………………………………………………..۶۷
۳-۲-۳-۱-خصوصيات تکتونيکي زمين………………………………………………………………….۶۷
۳-۲-۴-خاک…………………………………………………………………………………………………….۶۸
۳-۲-۵-پوشش گياهي…………………………………………………………………………………………۶۹
۳-۲-۶-منابع آب……………………………………………………………………………………………….۶۹
۳-۲-۶-۱-منابع آبهاي سطحي………………………………………………………………………………۶۹
۳-۲-۶-۲-منابع آبهاي زير زميني………………………………………………………………………….۷۰
۳-۲-۷-شرايط اقليمي و آب و هوايي……………………………………………………………………۷۰
۳-۲-۷-۱-دماي هوا……………………………………………………………………………………………۷۰
۳-۲-۷-۲-بارش………………………………………………………………………………………………. ۷۱
۳-۲-۷-۳-رطوبت……………………………………………………………………………………………..۷۲
۳-۲-۷-۴-ساير شرايط(تابش آفتاب، گرد و غبار)……………………………………………………۷۲
۳-۳-خصوصيات اقتصادي…………………………………………………………………………………..۷۳
۳-۳-۱-وضعيت اشتغال و فعاليت…………………………………………………………………………۷۳
۳-۴-خصوصيات جمعتي و اجتماعي…………………………………………………………………….۷۵
۳-۴-۱-خانوار و ترکيب آن…………………………………………………………………………………۷۵
عنوان صفحه
۳-۴-۲-ترکيب سني……………………………………………………………………………………………۷۵
۳-۴-۳-نسبت جنسي………………………………………………………………………………………….۷۷
۳-۴-۴-وضع سواد…………………………………………………………………………………………….۷۹
۳-۴-۵-وضع مهاجرت………………………………………………………………………………………..۸۱
۳-۵-الگوي توسعه……………………………………………………………………………………………..۸۲
۳-۶-بررسي سابقه ي تهيه ي طرح هاي شهري در شهر گرگان…………………………………..۸۲
۳-۷-وضعيت کمي و کيفي کارکردهاي مختلف شهري…………………………………………….۸۳
۳-۷-۱-کاربري مسکوني……………………………………………………………………………………..۸۳
۳-۷-۲-کاربري تجاري……………………………………………………………………………………….۸۴
۳-۷-۳-کارکرد آموزشي……………………………………………………………………………………..۸۵
۳-۷-۴-کارکرد فرهنگي………………………………………………………………………………………۸۵
۳-۷-۵-کارکرد مذهبي………………………………………………………………………………………..۸۶
۳-۷-۶-کارکرد ورزشي………………………………………………………………………………………۸۷
۳-۷-۷-کاربري بهداشتي- درماني…………………………………………………………………………۸۹
۳-۷-۸-کارکرد اداري…………………………………………………………………………………………۹۰
۳-۷-۹-کارکرد فضاي سبز………………………………………………………………………………….۹۱
جمع بندي………………………………………………………………………………………………………..۹۳

فصل چهارم: يافته هاي تحقيق………………………………………………………
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….۹۵
۴-۱-تعيين ميزان دسترسي نواحي شهر گرگان به تسهيلات عمومي……………………………..۹۶
۴-۲-تحليل سلسله مراتبي(AHP)…………………………………………………………………………98
عنوان صفحه
۴-۲-۱-آماده سازي و رقومي کردن لايه هاي اطلاعات مکاني وتهيه ي نقشه ي فواصل
……………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۰
۴-۲-۲-طبقه بندي مجدد نقشه ها بر اساس ارزشگذاري آنها……………………………………۱۰۴
۴-۲-۲-۱-تحليل دسترسي به خدمات پستي…………………………………………………………۱۰۹
۳-۲-۲-۲-تحليل دسترسي به جايگاه هاي سي ان جي و بنزين………………………………..۱۱۱
۴-۲-۴-تشکيل ماتريس مقايسه ي زوجي و وزن دهي معيارها با استفاده از نرم افزار
AHP …………………………………………………………………………………………………………..115
4-2-5-تعيين درجه ي سازگاري………………………………………………………………………..۱۱۹
۴-۲-۶-تلفيق معيارهاي وزن گذاري شده و تهيه ي نقشه ي نهايي دسترسي به تسهيلات….. ………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۲۱
۴-۳-خودهمبستگي فضايي………………………………………………………………………………..۱۲۳
۴-۳-۱-ضريب موران……………………………………………………………………………………….۱۲۳
۴-۳-۲-آماره ي عموميG………………………………………………………………………………….125
4-3-3-ضريب دو متغيره ي موران……………………………………………………………………..۱۲۷
جمع بندي………………………………………………………………………………………………………۱۳۰

فصل پنجم: جمع بندي، نتيجه گيري و ارائه ي پيشنهادات………………….
۵-۱-آزمون فرضيه……………………………………………………………………………………………۱۳۲
۵-۱-۱-فرض اول…………………………………………………………………………………………….۱۳۲
۵-۱-۲-فرضيه ي دوم……………………………………………………………………………………….۱۳۳
۵-۲-نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………۱۳۵
۵-۳-پيشنهادات……………………………………………………………………………………………….۱۳۸
منابع فارسي…………………………………………………………………………………………………….۱۴۰
عنوان صفحه
منابع لاتين……………………………………………………………………………………………………….۱۴۸
Abstract………………………………………………………………………………………………………..

فهرست جداول
عنوان صفحه
(۳-۱)وضعيت اشتغال جمعيت ۱۰ ساله و بيشتر ۱۳۹۰……………………………………………..۷۳
(۳-۲) شاغلان بر حسب جنس و گرههاي عمده ي فعاليت سال ۱۳۹۰………………………….۷۴
(۳-۳)جمعيت شهر گرگان بر حسب سن و جنس، سال ۱۳۹۰…………………………………….۷۶
(۳-۴)نسبت جنسي جمعيت شهر گرگان سال ۱۳۹۰………………………………………………..۷۸
(۳-۵)نسبت باسوادي جمعيت ۶ ساله و بيشتر در سال ۱۳۹۰……………………………………..۸۰
(۳-۶)مهاجران وارد شده به شهر گرگان طي سالهاي ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ بر حسب سن و جنس …..
……………………………………………………………………………………………………………………….۸۱
(۳-۷)طرح هاي توسعه ي شهري تهيه شده براي شهر گرگان……………………………………۸۳
(۳-۸)سرانه ي کاربري تجاري شهر گرگان…………………………………………………………….۸۴
(۳-۹)سرانه ي کاربري فرهنگي شهر گرگان……………………………………………………………۸۶
(۳-۱۰)سرانه ي کاربري مذهبي شهر گرگان……………………………………………………………۸۷
(۳-۱۱)سرانه ي کاربري ورزشي شهر گرگان…………………………………………………………..۸۸
(۳-۱۲)سرانه ي کاربري درماني شهر گرگان…………………………………………………………..۸۹
(۳-۱۳)سرانه ي کاربري اداري- انتظامي شهر گرگان……………………………………………….۹۰
(۳-۱۴)سرانه ي کاربري فضاي سبز شهر گرگان………………………………………………………۹۱
(۴-۱)شعاع عملکرد هر يک از کاربريها………………………………………………………………..۱۰۴
(۴-۲) طبقه بندي تسهيلات عمومي بر مبناي شعاع عملکرد۱……………………………………۱۰۶
(۴-۳) طبقه بندي تسهيلات عمومي بر مبناي شعاع عملکرد۲……………………………………۱۰۶
(۴-۴) مطلوبيت دسترسي به نواحي شهر گرگان بر مبناي مساحت و درصد………………..۱۱۳
(۴-۵) مقياس کمي براي مقايسه ي زوجي معيارها…………………………………………………۱۱۶
(۴-۶) جدول مقايسه ي زوجي…………………………………………………………………………..۱۱۸
عنوان صفحه
(۴-۷) اوزان اختصاص داده شده به هر يک از تسهيلات…………………………………………۱۱۹
(۴-۸) مقدار RI پيشنهادي ساعتي………………………………………………………………………۱۲۰
(۴-۹)ميزان مطلوبيت نواحي شهر گرگان به لحاظ دسترسي به کليه ي تسهيلات عمومي
…………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۲

فهرست اشکال و نمودار
عنوان صفحه
(۲-۱)شكل انواع خودهمبستگي فضايي………………………………………………………………….۵۸
(۳-۱)نمودار بارش ماهيانه ي شهر گرگان……………………………………………………………..۷۱
(۳-۲)جمعيت شهر گرگان بر حسب سن و جنس سال ۱۳۹۰…………………………………….۷۷
(۳-۳)نسبت جنسي جمعيت شهر گرگان در سال ۱۳۹۰……………………………………………..۷۹
(۳-۴)نمودار نسبت باسوادي جمعيت ۶ ساله و بيشترسال ۱۳۹۰…………………………………۸۰

فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
(۳-۱)مسير ديوار تدافعي گرگان…………………………………………………………………………..۶۳
(۳-۲)موقعيت منطقه مورد مطالعه در کشور، استان و شهرستان…………………………………..۶۵
(۳-۳)كاربري هاي شهر گرگان در وضعيت موجود………………………………………………..۹۲
(۴-۱) توزيع فضايي تسهيلات عمومي شهر گرگان………………………………………………….۹۷
(۴-۲) فاصله از دبستان……………………………………………………………………………………..۱۰۰
(۴-۳) فاصله از دبيرستان…………………………………………………………………………………..۱۰۰
(۴-۴) فاصله از مدارس راهنمايي……………………………………………………………………….۱۰۱
(۴-۵) فاصله از بيمارستان………………………………………………………………………………….۱۰۱
(۴-۶) فاصله از پارک……………………………………………………………………………………….۱۰۱
(۴-۷) فاصله از کتابخانه……………………………………………………………………………………۱۰۱
(۴-۸) فاصله از مجموعه هاي ورزشي…………………………………………………………………۱۰۲
(۴-۹) فاصله از کلانتريها…………………………………………………………………………………..۱۰۲
(۴-۱۰) فاصله از مساجد……………………………………………………………………………………۱۰۲
(۴-۱۱) فاصله از مراکز آتش نشاني…………………………………………………………………….۱۰۲
(۴-۱۲) فاصله از مراکز پستي……………………………………………………………………………..۱۰۳
(۴-۱۳) فاصله از جايگاههاي سي ان جي……………………………………………………………..۱۰۳
(۴-۱۴) فاصله از جايگاههاي بنزين……………………………………………………………………..۱۰۳
(۴-۱۵)نقشه دسترسي به دبستان ها……………………………………………………………………..۱۰۶
(۴-۱۶) نقشه دسترسي به مدارس راهنمايي………………………………………………………….۱۰۶
(۴-۱۷) نقشه دسترسي به دبيرستانها…………………………………………………………………۱۰۷
(۴-۱۸) نقشه دسترسي به بيمارستانها……………………………………………………………………۱۰۷
عنوان صفحه
(۴-۱۹) نقشه دسترسي به پارک هاي شهري…………………………………………………………۱۰۷
(۴-۲۰) نقشه دسترسي به کتابخانه ها……………………………………………………………..۱۰۷
(۴-۲۱) نقشه دسترسي به مجموعه هاي ورزشي……………………………………………………۱۰۸
(۴-۲۲) نقشه دسترسي به کلانتري ها………………………………………………………………….۱۰۸
(۴-۲۳) نقشه دسترسي به مساجد……………………………………………………………………….۱۰۸
(۴-۲۴) نقشه دسترسي به ايستگاههاي آتش نشاني………………………………………………….۱۰۸
(۴-۲۵) نقشه دسترسي به مراکز پستي………………………………………………………………….۱۱۰
(۴-۲۶) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………۱۱۰
(۴-۲۷) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت………………………………………………………۱۱۰
(۴-۲۸) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به پست……………………………………………………..۱۱۰
(۴-۲۹) نقشه دسترسي به جايگاه سي ان جي………………………………………………………..۱۱۱
(۴-۳۰) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………۱۱۱
(۴-۳۱) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت……………………………………………………….۱۱۱
(۴-۳۲) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به سي ان جي…………………………………………….۱۱۱
(۴-۳۳) نقشه دسترسي به جايگاه بنزين………………………………………………………………..۱۱۲
(۴-۳۴) نقشه دسترسي بر اساس جمعيت………………………………………………………………۱۱۲
(۴-۳۵) نقشه کاليبره شده بر مبناي جمعيت……………………………………………………….۱۱۲
(۴-۳۶) نقشه نهايي مطلوبيت دسترسي به بنزين……………………………………………………..۱۱۲
(۴-۳۷) نقشه دسترسي به کليه تسهيلات عمومي شهر گرگان…………………………………..۱۲۲
(۴-۳۸) نقشه توزيع تسهيلات عمومي بر مبناي شاخص موران………………………………۱۲۴
(۴-۳۹) نقشه توزيع تسهيلات عمومي بر مبناي آماره ي عمومي G………………………..126
(4-40) نقشه تحليل همبستگي دو متغيره ي موران………………………………………………۱۲۸

چکيده
مهمترين معيار براي تحليل وضعيت عدالت فضايي در شهر چگونگي توزيع تسهيلات و خدمات شهري است و ميزان و چگونگي توزيع تسهيلات مي تواند نقش مؤثري در جابجايي فضايي جمعيت و تغييرات جمعيتي در مناطق شهري داشته باشد. اين پژوهش با هدف تحليل عدالت فضايي در نقاط شهري گرگان با تأکيد بر تسهيلات عمومي شهري وبررسي رابطه ي بين توزيع تسهيلات و جمعيت، ۱۳ نوع از تسهيلات عمومي را مورد بررسي قرار داده است.روش تحقيق از نوع توصيفي، تحليلي و کاربردي بوده و جمع آوري اطلاعات به روش کتابخانه اي و با استفاده از ابزار پرسشنامه و جمع آوري داده ها با مراجعه به سازمانها و ادارات مربوطه انجام شده است. در تحليل داده ها نيز روشهاي AHP، ضريب موران، آماره عمومي G و روش دو متغيره ي موران در محيط نرم افزارهاي GIS وGeo DA به کار برده شده است. نتايج تحقيق نشان مي دهد دسترسي به تسهيلات عمومي شهري در شهر گرگان در نواحي مرکزي و محلات قديمي شهر بيشتر و نواحي حاشيه اي از کمترين دسترسي برخوردار مي باشند. همچنين نتايج حاصل از ضريب موران و آماره ي عمومي G بيانگر اين نکته است که توزيع تسهيلات از نوع خوشه اي و با تمرکز بالاست يعني نواحي که داراي تراکم تسهيلات مي باشد در مجاورت هم واقع شده اند. براي بررسي رابطه ي بين تراکم جمعيت و تراکم تسهيلات عمومي از ضريب موران دو متغيره استفاده شد که نتايج حاکي از رابطه ي ضعيف بين تراکم جمعيت و تسهيلات عمومي است در واقع مي توان گفت توزيع تسهيلات بر پايه ي جمعيت در شهر گرگان عادلانه نيست.
واژگان کليدي: عدالت فضايي، تسهيلات عمومي شهري، شهر گرگان، AHP

فصل اول:
کليات تحقيق
مقدمه
شهر پيچيده ترين سکونتگاه انساني است که در آن وسيع ترين روابط انساني – محيطي شکل مي گيرد. بي توجهي مديريت شهري به مراکز شهري در جريان رشد شتابان شهري اين مراکز را با مشکلات و مسائل متعددي روبه رو کرده که باعث کاهش کيفيت محيط زندگي در آنها شده است. رشد سريع جمعيت و نبود امکانات مالي، فني و زير بنايي براي ايجاد کاربريهاي عمومي و اجتماعي شهر باعث ايجاد يک ناهمگوني و عدم تعادل در توزيع امکانات گوناگون در شهر شده است که اين عامل خود باعث ايجاد انواع آلودگي ها، تراکم شديد جمعيت در نقاط خاصي از شهر و ايجاد عدم امنيت رواني براي خانواده ها شده است. اين عوامل توسعه پايدار شهري را که در دهه هاي اخير مورد توجه برنامه ريزان شهري بوده است را با مشکلاتي مواجه مي کند.بنابراين سازمان فضايي متعادل در شهرها نوعي از پايداري شهري است و زماني محقق خواهد شد که هماهنگي و سازگاري منطقي بين پراکنش جمعيت و توزيع خدمات در شهرها به وجود آيد. از آنجايي که سرزميني را مي توان توسعه يافته قلمداد کرد که از نظر اجتماعي – فرهنگي به سطح توسعه يافتگي رسيده باشد بنابراين اگر به توسعه با ديد اجتماعي – فرهنگي توجه نماييم، مي توان گفت که توسعه يافتگي همان راهيابي به سوي عدالت اجتماعي است. عدالت در شهر بايد به دنبال تخصيص مناسب و متناسب امکانات و خدمات ،استفاده از توانهاي بالقوه و بالفعل در شهر،از بين بردن شکاف بين فقير و غني و جلوگيري از به وجود آمدن زاغه هاي فقر باشد، نوعي از عدالت که از آن به عنوان عدالت فضايي نام برده مي شود.
تحليل سلسله مراتبي روشي براي کمک به تصميم گيران است تا اهداف و راهکارهاي خود را در يک محيط پيچيده ي بدون ساختار و غيرشفاف، اولويت بندي و طبقه بندي کنند. يکي از وظايف اساسي مديران، تصميم گيري است و سازمان ها با تصميماتي که مديران آنها در محيط هاي اختصاصي اتخاذ مي کنند، آنها را به هدفهاي از پيش تعيين شده هدايت و نزديک مي کنند. براي استفاده از داوري و قضاوت کارشناسي تصميم گيران، در اين روش مسأله تصميم گيري به مؤلفه هايي تفکيک شده و به طور سلسله مراتبي مرتب مي گردد. سپس با استفاده از ديدگاهها و نظرات براي هر يک از مؤلفه هاي اين فرايند بالاترين اولويت مؤلفه هاي مسأله تعيين مي شود بدين ترتيب توجه تصميم گير را نسبت به ضرورت آن جلب مي نمايد. از جمله مهمترين کاربردهاي عملي AHP عبارت از اين مي باشد که چارچوبي براي مشارکت گروهي در تصميم گيري و حل مسأله فراهم مي سازد. از آنجايي که قادر نيستيم بدون يک معيار اندازه گيري نماييم لذا نياز به شيوه اي داريم تا معيارهاي جديد را براي اندازه گيري ويژگي هاي ناملموس توسعه دهيم.فرايند تحليل سلسله مراتب، مدل انعطاف پذيري است که اجازه مي دهد تا به وسيله ي ترکيب نمودن قضاوت و ارزشهاي شخصي به شيوه اي منطقي تصميم گيري شود. در واقع نيازمند شيوه اي هستيم که به وسيله ي آن بدانيم آيا عوامل تاثيرات يکساني بر نتيجه دارند يا نه و يا اينکه آيا تأثيرات آنها متفاوت است.
۱-۱-بيان مسئله:
به دنبال انقلاب صنعتي و پس از آن در قرن بيستم جمعيت شهرنشين در جهان افزايش يافته و شهرنشيني به شيوه غالب زندگي بشر تبديل شده، به طوريکه جمعيت جهان از ۳ در صد در سال ۱۸۰۰ ميلادي به ۹/۶۸ درصد در سال ۲۰۰۵ رسيده است(ذاکريان و همکاران،۱۳۸۹: ۶۲). در ايران نيز شهرنشيني از دهه ي ۱۳۰۰ آغاز و در طي سالهاي ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۵ با شتاب بيشتري افزايش يافت به اين ترتيب که جمعيت شهري ايران از ۲۸ درصد در سال ۱۳۰۰ به ۸/۵۱ درصد در سال ۱۳۶۰ افزايش يافته است(حساميان و همکاران،۱۳۸۳: ۲۴). اين افزايش شتابان جمعيت موجب نارسائي هاي کمي و کيفي در ارائه خدمات و امکانات شهري و کاهش کيفيت زندگي شهري گرديده است. اين موضوع مورد توافق است که قابليت دسترسي و تنوع تسهيلات و خدمات، يکي از پارامترهاي مهم براي ارزيابي کيفيت زندگي مي باشد. اما در کشورهاي در حال توسعه به دليل رشد سريع و بدون برنامه ريزي شهرها در گذشته، توسعه اتفاق افتاده در مناطق مختلف شهري، بدون برنامه ريزي براي ايجاد تسهيلات مورد نياز صورت گرفته، که نتيجه آن پايين بودن سطح کيفيت زندگي در اين مناطق مي باشد. لذا کيفيت زندگي در مناطق ساخته شده شهري به طور اساسي تحت تأثير قابليت دسترسي به تسهيلات شهري قرار مي گيرد(طالعي و همکاران،۱۳۸۸: ۴۴۲). توزيع تسهيلات و خدمات و کيفيت آنها نيز به طور تفکيک ناپذيري با رفاه اجتماعي پيوند دارند آنها را نمي توان از موضوعات حاشيه اي همچون نابرابري شهروندان و آزاديهاي شخصي تفکيک کرد. بايد خاطر نشان کرد که حتي زيباترين مکانها و بهترين آنها از لحاظ موقعيت دسترسي و زندگي اگر با فقدان يا ضعف دسترسي به منابع و امکانات مواجه باشد، نمي تواند براي رفاه ساکنان لذت بخش و مفيد باشد(Boyne,Georg,2002: 36) درواقع رشد شهرها باعث شد كه كمبود امكانات و زيرساختارهاي شهري با افزايش جمعيت شهري دو چندان شود و گروه هاي مختلف شهري متناسب با كيفيت زندگي، دسترسي هاي متفاوتي به اين امكانات داشته باشند(حاتمي نژاد و همکاران، ۱۳۹۱: ۴۳).
بنابراين مي توان گفت که از مهمترين عوامل در برنامه ريزي شهري، استفاده از فضاها و توزيع مناسب و به عبارتي كاملتر عدالت فضايي است. در اين راستا كاربريها و خدمات شهري از جمله عوامل مؤثر و مفيدند كه با پاسخگويي به نياز جمعيتي، افزايش منفعت عمومي و توجه به استحقاق و شايستگي افراد ميتوانند با برقراري عادلانه تر، ابعاد عدالت فضايي، عدالت اجتماعي و عدالت اقتصادي را برقرار نمايند. بنابراين برهم خوردن توازن جمعيتي كه مهمترين ريشه هاي آن، مهاجرتهاي درون و برون شهري، تراكم بيش از حد كاربريها در مناطق خاص اند، ميتوانند فضاهاي شهري را فضاهايي متناقض با عدالت از ابعاد اقتصادي و اجتماعي نمايند(وارثي و همکاران،۱۳۸۶: ۹۵). در طول صد سال گذشته بسياري از سياستمداران و مفسران از بحث عدالت اجتماعي براي توجيه دولت رفاه و به طور کلي تر تامين دولت استفاده کرده اند. به طوريکه برخي از فلسفه هاي اجتماعي به ويژه سوسياليستي عدالت را به عنوان مفهوم کليدي مفاهيم رفاه و آزادي در نظر مي گرفت(King,2012: 464). توزيع فضايي متعادل خدمات شهري نيز از مهم ترين نشانه هاي عدالت اجتماعي در شهر به شمار مي رود. عدالت اجتماعي در شهر يعني تداوم حفظ منافع گروه هاي اجتماعي متفاوت بر اساس گسترش بهينه ي منابع شهري، درآمدها و هزينه ها(۲۰۰۲: ۲۷،Gray). اساس نظريه عدالت اجتماعي بر اين اصل است که نابرابري هاي اقتصادي و اجتماعي جامعه بر سازمان فضايي آن تاثير دارد و نيز هرگونه تغيير در سازمان فضايي در روابط اقتصادي -اجتماعي و توزيع درآمد در جامعه اثر مستقيم مي گذارد(مرصوصي،۱۳۸۳: ۹۰). برنامه ريزي تأسيسات خدماتي در شکل مدرن آن در حدود يک قرن پيش در کشورهاي با اقتصاد پيشرفته به عنوان پاسخي ضروري براي نياز حفظ سلامت جمعيت در روستاها از تأثيرات صنعتي سازي و تقاضاهاي جمعيت رو به رشد و به منظور فراهم آوردن زيرساختهاي اساسي شهرها به وجود آمدند(۱۹۹۸:۹۵،Middelton).
پس از ايجاد گلستان به عنوان يک استان مستقل شهر گرگان نيز به عنوان مرکز اين استان در نظر گرفته شد.اين شهر طبق آمار در سال ۱۳۹۰ داراي ۳۲۹۵۳۶ نفر جمعيت بوده است که يکي از دلايل افزايش جمعيت آن در طي دو دهه گذشته انتخاب آن به عنوان مرکز استان بوده که مهاجرتهاي زيادي را از شهرها و روستاهاي اطراف به دنبال داشته است. شهر گرگان در سالهاي اخير تحولات مختلف جمعيتي، کالبدي و اجتماعي و اقتصادي به خود ديده است. افزايش چمعيت در اين شهر باعث به وجود آمدن موجي از آشفتگي در توسعه کالبدي شهر و پايين آمدن سطح ارائه تسهيلات عمومي شده است، به طوريکه از مجموع ۳۵۶۰۰۰۰۰ مترمربع مساحت زمين شهري ۳۱٫۲۶درصد به کاربري مسکوني، ۲٫۸۴ درصدکاربري آموزشي ،۲٫۳۶ درصد تجاري، ۰٫۵۴ درصدپارک و فضاي سبز عمومي، ۰٫۶۶ درصد بهداشتي-درماني، ۰٫۴۸ درصد فرهنگي-مذهبي، ۲٫۶۱ درصد نيز به کاربري اداري و باقي مساحت نيز به ساير کاربريها اختصاص داده شده است. با توجه به پيشي گرفتن رشد جمعيت شهر گرگان به ايجاد تسهيلات و امکانات عمومي شهري سعي شده است تا به بررسي نحوه توزيع تسهيلات عمومي شهري و ارتباط آن با توزيع جمعيت پرداخته و نواحي نيازمند به اين تسهيلات تعيين گردد.

۱-۲- سؤالات تحقيق:
– آيا تسهيلات عمومي شهر گرگان بر اساس قايليت دسترسي و کارايي نسبت به توزيع جمعيت عادلانه توزيع شده است؟
– آيا توزيع تسهيلات عمومي شهري در نواحي شهري گرگان از خود همبستگي فضايي برخوردار است؟

۱-۳- فرضيه ي تحقيق:
– به نظر مي رسد توزيع تسهيلات عمومي شهري در شهر گرگان بر اساس توزيع جمعيت و دسترسي، عادلانه صورت گرفته است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

– به نظر مي رسد توزيع تسهيلات عمومي شهري در نواحي شهري گرگان از خودهمبستگي فضايي برخوردار است.

۱-۴- سابقه ي تحقيق:
جان استوارت ميلر نخستين کسي است که اصطلاح عدالت اجتماعي را به معناي امروزي به کار برد .طبق نظر وي عدالت اجتماعي يعني جامعه رفتار يکساني با تمام کساني که شايستگي يکساني دارند داشته باشد(Miller,1999: 2). ديويد هاروي جغرافيدان انگليسي نيز با انتشار کتاب خود تحت عنوان عدالت اجتماعي و شهر(۱۹۷۳) مسير تازه اي در جغرافيا ي شهر گشود و جغرافياي شهري را بيش از پيش به استفاده از عدالت اجتماعي در جامعه شهري نزديک کرد. از نظر هاروي عدالت اجتماعي در شهر بايد به گونه اي باشد که نيازهاي جمعيت شهري را پاسخگو باشد و تخصيص منطقه اي منابع را به گونه اي هدايت کند که افراد با کمترين شکاف و اعتراض نسبت به استحقاق حقوق خود مواجه باشند. از آن زمان به بعد مطالعاتي در سراسر جهان از جمله ايران در خصوص عدالت اجتماعي و عدالت فضايي انجام شده است که از آن ميان مي توان به موارد زير اشاره کرد:
– نفيسه مرصوصي در سال ۱۳۸۳در خصوص تحليل فضايي عدالت اجتماعي در شهر تهران مطالعاتي انجام داده است. وي با بررسي توزيع جغرافيايي شاخصهاي فقر و توسعه به روشني ناهمگني فضايي- اجتماعي بين مناطق تهران را اثبات مي کند.
– تسو۱ و همکاران در سال ۲۰۰۵ در سنجش شاخص يکپارچه دسترسي محور در ارتباط با عدالت فضايي در خدمات عمومي شهري در يکي از شهرهاي تايوان با ارائه شاخصي يکپارچه از عدالت فضايي و با روش خودهمبستگي فضايي محلي نشان دادند که توزيع خدمات عمومي در شهر ناعادلانه بوده است.
– حميدرضا وارثي در سال ۱۳۸۷ در تحقيق(بررسي تطبيقي توزيع خدمات شهري از منظر عدالت اجتماعي، مورد زاهدان). به بررسي وضعيت جمعيت در مناطق شهري زاهدان و چگونگي تناسب آن با خدمات شهري پرداختند آنها نشان دادند که تنها با ارائه سازوکار توزيع خدمات برابر و متناسب با نيازهاي جمعيتي مي توان به تعادل در سطح شهر زاهدان رسيد.
– حسين حاتمي نژاد و همکاران در طرح تحقيقاتي در سال ۱۳۸۷ با عنوان تحليل نابرابري اجتماعي در برخورداري از کاربريهاي خدمات شهري با بررسي رابطه بين سطح اقتصادي-اجتماعي شهروندان و ميزان برخورداري از کاربريهاي خدمات شهري در اسفراين به اين نتيجه رسيدند که طبقات اجتماعي-اقتصادي برتر از کاربريهاي خدماتي مطلوبتري برخوردارند و الگوي توزيع کاربريهاي خدماتي به نفع گروههاي مرفه تر عمل کرده است.
– مسلم رستمي در پژوهشي تحت عنوان تحليل توزيع فضايي خدمات شهري در شهر کرمانشاه، سال ۱۳۸۸ نشان داد که بين ميانگين قيمت زمين با درآمد سرانه و اجاره بهاي پرداختي در ارتباط با شاخص مسکن رابطه معناداري وجود دارد و با توجه به اين عامل توزيع فضايي خدمات عمومي شهري در شهر کرمانشاه به صورت نامتعادلي صورت گرفته است.
– حسن حکمت نيا و همکاران در سال ۱۳۹۰ در بررسي تحليل توزيع فضايي خدمات عمومي شهري در شهر اردکان به بررسي برابري در توزيع فضايي خدمات و امکانات شهري پرداخته و در نهايت بازتاب فضايي آن در رابطه با قيمت زمين و ارزش افزوده مورد تجزيه و تحليل قرار داده اند. يافته هاي پژوهش مبيّن آن است که توزيع فضايي خدمات شهري در اين شهر نامتعادل مي باشد، قيمت زمين نيز همبستگي معناداري با شاخصهاي مورد بحث در پژوهش دارد.
– هاشم داداشپور و فرامرز رستمي در مقاله اي با هدف تعيين شاخصي يکپارچه براي سنجش عدالت فضايي در توزيع خدمات عمومي شهري در ياسوج در سال ۱۳۹۰ نشان دادند که توزيع خدمات شهري در اين شهر بر اساس قابليت دسترسي ،کارايي و توزيع جمعيت عادلانه صورت نگرفته و نسبت برخورداري از خدمات در بخش قابل توجهي از شهر کمتر از نسبت جمعيتي آن است.

۱-۵ -ضرورت تحقيق:

دسته بندی : 22

پاسخ دهید