۲-۱- ضرورت و اهميت تحقيق۳
۳-۱- هدف‌هاي تحقيق۴
۴-۱- سؤال‌هاي تحقيق۴
۵-۱- تعريف مفاهيم و مقوله‌ها۵
۲- فصل دوم: مباني نظري تحقيق۷
۱-۲- بررسي تحقيقات پيشين۸
۲-۲- مباني نظري تحقيق۱۳
۱-۲-۲-‌ مفهوم ايدئولوژي و نظريه بازتوليد۱۳
۲-۲-۲- نظريه بازنمايي رسانه‌اي۱۴
۳-۲-۲- ديپلماسي رسانه‌اي۱۵
۴-۲-۲- امپرياليسم رسانه‌اي۱۶
۳-۲- چارچوب نظري تحقيق۱۷
۱-۳-۲- نظريه برجسته‌سازي۱۷
۱-۱-۳-۲- تعاريف نظريه برجسته‌سازي۱۷
۲-۱-۳-۲- عوامل مؤثر در برجسته‌سازي۲۰
۲-۳-۲- نظريه گفتمان۲۲
۱-۲-۳-۲- تعاريف تحليل گفتمان۲۲
۲-۲-۳-۲- مهم‌ترين اهداف تحليل گفتمان۲۷
۳-۲-۳-۲- رويکرد تئون ون‌دايک در تحليل گفتمان۲۷
۳-۳-۲- نظريه انگاره‌سازي۲۸
۴-۳-۲- نظريه چارچوب‌سازي۳۲
۳- فصل سوم: روش تحقيق۴۰
۱-۳- روش تحقيق۴۱
?-۳- عملياتي کردن يا مقوله‌سازي۴۴
?-?- متن موردمطالعه۴۷
?-۳- حجم نمونه۴۸
?-۳- روش نمونه‌گيري۴۸
۶-۳- روش و ابزار گردآوري اطلاعات۴۹

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

۷-۳- روش تجزيه‌ وتحليل اطلاعات۴۹
?-۳- اعتبار و پايايي تحقيق۵۰
۴- فصل چهارم: يافته‌هاي تحقيق۵۲
۱-۱-۴- تحليل و بررسي متن گزارش‌هاي “ويژه شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد”۵۳
۱-۱-۱-۴- گزارش اول: فراز و فرود زندگي سياسي محمد مصدق۵۴
۲-۱-۱-۴- گزارش دوم: مطالب رسانه‌هاي آمريکا در دوران مصدق،۶۰
۳-۱-۱-۴- گزارش سوم: نگاهي به وقايع ?? تا ?? مرداد ۱۳۳۲۶۵
۴-۱-۱-۴- گزارش چهارم: مصاحبه اختصاصي با طراح اصلي کودتاي ?? مرداد۷۰
۵-۱-۱-۴- گزارش پنجم: پيامدهاي کودتاي ?? مرداد۷۵
۶-۱-۱-۴- گزارش ششم: سهم نيروهاي داخلي در کودتاي ?? مرداد۸۲
۷-۱-۱-۴- گزارش هفتم: بررسي دلايل و روند شکل‌گيري کودتاي ۲۸ مرداد۸۸
۱-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- دکتر مصدق و جبهه ملي۹۷
۲-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- آمريکا۱۰۳
۳-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- انگليس۱۰۹
۴-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- شاه و نيروهاي طرفدار سلطنت۱۱۱
۵-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- آيت‌الله کاشاني و نيروهاي مذهبي۱۱۴
۶-۲-۱-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- حزب توده و کمونيست‌ها۱۱۸
?-۱-۴- گفتمان و انگاره‌هاي متن گزارش‌هاي “ويژه‌ي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد”۱۱۹
۲-۴- تحليل و بررسي متن مستند “مصدق، نفت و کودتا”۱۲۱
۱-۱-۲-۴ مضمون اول: جنبش ملي نفت؛ بهم ‌خوردن خواب آرام استعمار۱۲۱
۲-۱-۲-۴ مضمون دوم: جنگ سرد؛ نظم جديدي براي جهان۱۲۸
۳-۱-۲-۴ مضمون سوم: ايالات‌متحده؛ متحدي فرضي عليه بريتانيا۱۳۱
۴-۱-۲-۴ مضمون چهارم: بحران ملي۱۳۵
۵-۱-۲-۴ مضمون پنجم: قيام ۳۰ تير ۱۳۳۱۱۳۸
۶-۱-۲-۴ مضمون ششم: نزديکي حزب توده به مصدق۱۴۳
۷-۱-۲-۴ مضمون هفتم: طراحي کودتا۱۴۵
۸-۱-۲-۴ مضمون هشتم: مرحله اول عمليات؛ کودتاي ناکام۱۵۱
۹-۱-۲-۴ مضمون نهم: مرحله دوم عمليات؛ موفقيت کودتاي ۲۸ مرداد۱۵۸
۱-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- دکتر مصدق و جبهه ملي۱۶۳
۲-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- آمريکا۱۶۸
۳-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- انگليس۱۷۲
۴-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- شاه و نيروهاي طرفدار سلطنت۱۷۵
۵-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- آيت‌الله کاشاني و نيروهاي مذهبي۱۷۸
۶-۲-۲-۴- تحليل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- حزب توده و کمونيست‌ها۱۸۲
?-۲-۴- گفتمان و انگاره‌هاي متن مستند “مصدق، نفت و کودتا”۱۸۴
۳-۴- جداول يافته‌هاي تحقيق۱۸۸
۵- فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادها۱۹۰
۱-۵- خلاصهي يافته‌ها۱۹۱
۱-۱-۵- گزارش‌هاي “ويژه‌ي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد”۱۹۳
۲-۱-۵- مستند “مصدق، نفت و کودتا”۱۹۶
۲-۵- جمع‌بندي۱۹۹
۳-۵- محدوديت‌هاي تحقيق۲۰۰
۴-۵- پيشنهادها۲۰۰
۱-۴-۵- پيشنهادهاي آموزشي۲۰۰
۲-۴-۵-پيشنهادهاي پژوهشي۲۰۱
۳-۴-۵-پيشنهادها به رسانه‌ي ملي و ساير رسانه‌ها۲۰۱
فهرست منابع و مآخذ۲۰۳
فهرست جداول
جدول شمارة ۱-۴- گزارش‌هاي “ويژه شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” از نظر گفتمان‌هاي ساخته‌شده در مورد گروه‌هاي درگير ……………………………………………………………………………………….. ۱۸۳
جدول شمارة ۲-۴- مستند “مصدق، نفت و کودتا” از نظر گفتمان‌هاي ساخته‌شده در مورد گروه‌هاي درگير ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۸۴
فصل اول
کليات تحقيق
۱-۱-‌ طرح مسئله
رسانه‌هاي جمعي را خواه مانند جبرگرايان تکنولوژيک شکل‌دهنده به واقعيت‌هاي اجتماعي بدانيم (مک‌کوايل، ۱۳۸۵، ص??) يا وابسته به تغييرات اجتماعي، آنچه مسلم است تأثير رسانه‌هاي جمعي بر مخاطبان خويش است. از همين روست که اين رسانه‌ها عموماً توسط قدرت‌هاي اقتصادي و سياسي براي مقاصد خاصي به کار گرفته مي‌شوند. هرچند که کارکرد يک رسانه جمعي خاص تا حدودي به مالکيت آن بستگي دارد (مک‌کوايل، ۱۳۸۵، ص??)، اما همواره دولت‌ها با ايجاد قوانين مشخص، محتواهاي معيني را براي رسانه‌ها تعيين مي‌کنند که بر سياست‌گذاري‌ها و جهت‌گيري‌هاي اين رسانه‌ها در زمينه‌هاي مختلف سياسي و اجتماعي اثرگذار است.
از سويي ديگر يکي از کارکردهاي رسانه‌ها، توضيح، تفسير و تشريح واقعيت‌هاي تاريخي و اجتماعي است (قندي، ۱۳۸۷، ص??) که در سطوح مختلف ملي و بين‌المللي رخ مي‌دهد. کودتاي ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ که عليه دولت قانوني دکتر مصدق انجام شد، يکي از اين رخدادهاي تاريخي مهم ايران است که اسناد تاريخي گواه دخالت دولت‌هاي ايالات‌متحده آمريکا و انگليس در اين واقعه است (آبراهاميان، ۱۳۸۸؛ بهنود، ۱۳۷۱). اين واقعه منجر به برکناري دکتر مصدق و روي کار آمدن زاهدي به‌عنوان نخست‌وزير شد. تلويزيون فارسي بي‌بي‌سي نيز که از سال ۱۳۸۷ فعاليت خود را آغاز کرده است، در شصتمين سالگرد اين واقعه، برنامه‌هاي مختلفي را در حوزه‌هاي گوناگون براي تفسير اين واقعه تاريخي تدارک ديده و پخش نمود. از جمله اين برنامه‌ها مي‌توان به گزارش خبري، مصاحبه) به‌عبارت‌ديگر(، برنامه‌ي تعاملي (نوبت شما)، ميزگرد (پرگار)، هنري(تماشا)، مستند (مصدق، نفت، کودتا) و فيلم سينمايي (زنان بدون مردان) اشاره کرد که تمامي آن‌ها به‌نوعي به حوادث کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اختصاص داشتند.
از يک‌سو، پخش چنين برنامه‌هاي مفصلي در ژانرهاي مختلف درباره اين واقعيت تاريخي، نشان‌دهنده اهميت اين واقعه براي اين بنگاه سخن‌پراکني است. از سويي ديگر، نحوه پرداخت و تفسير و تشريح کودتاي ۲۸ مرداد که دولت انگلستان نيز در آن نقش فعالي ايفا نمود حائز اهميت است. درزمينه? جهت‌گيري رسانه‌ها، اين امر به يک واقعيت تبديل‌شده است که هم مالکيت رسانه‌ها و هم ايدئولوژي کارکنان سازمان‌هاي خبري، نقش مهمي در جهت‌گيري محتواهاي يک رسانه خاص ايفا مي‌کنند (چامسکي به نقل از سورين و تانكارد، ۱۳۸۸، ص۳۵۰). بنابراين، پيروي از يک ايدئولوژي خاص، مي‌تواند بر نحوه پرداختن به واقعيت‌هاي اجتماعي، سياسي و تاريخي اثرگذار باشد.
ازاين‌رو، اين پژوهش به تحليل گفتمان برنامه‌هاي مختلف بي‌بي‌سي فارسي در رابطه با کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مي‌پردازد. به‌عبارت‌ديگر، اين پژوهش در پي تحليل ايدئولوژي خاص سازمان رسانه‌اي بي‌بي‌سي فارسي در بازنمايي کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است. چنانچه پيش‌تر هم ذکر شد، با توجه به نقش دولت انگلستان در جريان اين واقعه تاريخي و وابستگي سازمان رسانه‌اي بي‌بي‌سي فارسي به دولت انگلستان، تحليل گفتمان اين برنامه‌ها مي‌تواند به تحليل و بررسي نحوه پرداخت اين رسانه و ايدئولوژي خاص آن منجر شود.
۲-۱- ضرورت و اهميت تحقيق
تاريخ هر کشور به‌منزله هويت و شناسنامه آن در عرصه‌هاي جهاني مطرح است و جزء ميراث ماندگار هر نظامي است که مي‌تواند به‌عنوان چراغ راهي در اختيار نسل‌هاي آينده آن کشور قرار گيرد. لذا حراست و حفظ آن از تحريف و دست‌کاري امري ضروري به نظر مي‌رسد. کشور ايران داراي عقبه و گذشته‌اي پرفراز و فرود بود که آشنايي با آن و مراقبت از آن در برابر تحريف‌ها امري ارزشمند تلقي مي‌شود. اهميت اين مسئله را در بيانات مقام معظم رهبري نيز مي‌توان مشاهده نمود: “من به جوانان عزيز توصيه مي‌کنم، با تاريخ گذشته نزديک کشورتان آشنا شويد. يکي از راه‌هاي فريب و اغواگري، تحريف تاريخ که امروزه اين کار به‌وفور مورد انجام است.” (بيانات مقام معظم رهبري در ديدار مردم کاشان و آران و بيدگل ‌????/??/??)
تابستان سال ۱۳۹۲ که مصادف با شصتمين سال کودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود، اسناد اين واقعه از سوي دولت و آمريکا انتشار يافت که نشان‌دهنده دخالت آشکار اين دولت در امور داخلي ايران و نقش مهم آن‌ها در سرنگوني دولت مصدق در جريان کودتا بود.
عموماً در چنين شرايطي که اسناد رسمي درباره يک واقعيت تاريخي منتشر مي‌شود، رسانه‌ها آن را به‌مثابه يک خبر تلقي کرده (بديعي و قندي، ۱۳۸?، ص??) و به تفسير و تشريح آن مي‌پردازد. با توجه به وابستگي اقتصادي بي‌بي‌سي فارسي به دولت انگلستان و با در نظر گرفتن نقش آشکار اين دولت در جريان کودتا، تعبيري که اين رسانه از کودتا براي مخاطبين خود ارائه مي‌کند، قابل‌تأمل است و مي‌تواند برداشت مخاطبان از اسناد منتشرشده را تحت تأثير قرار دهد. حتي بسياري از مخاطبان فارسي‌زبان اين رسانه، دسترسي و امکان چنداني براي پيگيري اسناد اصلي منتشرشده (که به زبان انگليسي است) ندارند. با توجه به اهميت واقعه کودتاي ۲۸ مرداد در تاريخ معاصر ايران و تأثيرگذاري آن بر بسياري از وقايع تاريخي ۶۰ سال اخير، اين نکته حائز اهميت است که رسانه‌اي پرمخاطب مانند تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي، چه تحليلي از اين واقعه ارائه مي‌دهد.
همچنين ارائه تحليلي درست و علمي از پرداختن تلويزيون بيبيسي فارسي به واقعه کودتاي ۲۸ مرداد، براي سياستگذاران رسانهاي کشور نيز مفيد خواهد بود؛ زيرا با نشان دادن ايدئولوژي هدايت‌کننده اين برنامهها، ميتوانند هم اين ايدئولوژي را براي مخاطبان داخلي و خارجي خود نشان دهند و هم با توجه به وقايع تاريخي و اسناد موجود، تحليلي درست از کودتاي ۲۸ مرداد و عاملان آن داشته باشند. همچنين با توجه به اهميت مالکيت و ايدئولوژي در جهتدهي به محتواي برنامههاي رسانه‌ها درک اين ايدئولوژي ميتواند در پيشبيني برنامههاي اين شبکه در موارد مشابه مؤثر واقع شود.
مطالعه گفتمان اين شبکه اين امکان را فراهم مي‌سازد تا به موضع‌گيري آن‌ها و درواقع به موضع‌گيري مالکان، اداره‌کنندگان و دولت حامي اين شبکه در قبال رويدادهاي تاريخي کشورمان پي ببريم. چراکه گفتمان رسانه‌ها بازتابي از فضاي حاکم سياسي،‌رقابت سياسي و ساحت قدرت را به نمايش مي‌گذارد.
نتيجه چنين واکاوي و شناختي بالطبع مي‌تواند نوع مواجهه، برخورد و عکس‌العمل در مقابل سياست‌هاي رسانه‌اي رقيبان ما به‌روشني مشخص سازد. همچنين آگاهي و شناخت ايدئولوژي‌هاي حاکم بر متون رسانه‌اي رقيبان ما را به‌روشني در سياست‌گذاري رسانه‌اي درون و برون‌مرزي ما مفيد واقع‌شده و منجر به خنثي‌سازي توطئه‌ها، از سوي دولت‌هايي که منافع خود را در حذف نظام‌هاي مردمي کشورهاي درحال‌توسعه مي‌بينند، شود.
۳-۱- هدف‌هاي تحقيق
هدف اصلي:
شناخت گفتمان يا گفتمان‌هاي مسلط تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي درباره‌ي کودتاي ?? مرداد
اهداف فرعي:
۱٫ شناخت انگاره يا انگارههاي ساخته‌شده در مورد کودتاي ?? مرداد در تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي
۲٫ شناخت سوگيري‌ها و چارچوب سازي‌هاي رسانهاي تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي در مورد کودتاي ?? مرداد
۴-۱- سؤال‌هاي تحقيق
سؤال اصلي:
گفتمان و يا گفتمانهاي تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي در خصوص “کودتاي ?? مرداد” چه بوده است؟
سؤالات فرعي:
۱٫ متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چه نظام واژگاني (مثبت و منفي) را به‌کاربرده‌اند؟
۲٫ متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چگونه از افراد يا نهادهاي مطرح‌شده در متن استفاده کرده‌اند؟
۳٫ استناد يا ذکر شواهد در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چگونه بوده است؟
۴٫ پيش‌فرض‌هاي مطرح‌شده در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چه بوده است؟
۵٫ قطب‌بندي يا ارزش‌هاي منتسب به “خود” و “ديگري” در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چگونه بوده است؟
۶٫ دلالت‌هاي ضمني متن (تلقين و تداعي) در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چه بوده است؟
۷٫ مؤلفه‌هاي اجماع و توافق در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چگونه استفاده‌شده است؟
۸٫ گزاره‌هاي اساسي در متون “ويژه برنامه‌هاي شصتمين سالگرد کودتاي ?? مرداد” چه بوده است؟
۵-۱- تعريف مفاهيم و مقوله‌ها
انگاره
مولانا از صاحب‌نظران حوزه ارتباطات، در تعريف انگاره ميگويد: انگاره مجموعهاي از تصاوير که خود اين تصاوير در ذهن مخاطب جنبه‌هاي گوناگوني از واقعيت را دارند است. بنابراين مجموع? تصاوير در حکم يک سازه قرار مي‌گيرند. انگارهها ميزان وابستگي زياد مخاطبان را به خود دارند، اين ميزان وابستگي پيوستاري از نيازهاي متعدد مخاطبان را در برمي‌گيرد. انگارهها به يکديگر نيز وابستگي متقابلي دارند به‌نحوي‌که هرگونه دگرگوني و تغيير در ساختار يک انگاره باعث ايجاد عدم توازن و درنهايت تغيير در ساختار انگار? ديگر را در پي خواهد داشت. مرکز توجه فرد، شامل مجموعهاي از عناصر کوچک مشخص در يک انگاره است و محيط بيروني توجه فرد، عناصري مبهم و ادراک‌شده را در بر دارد که اين عناصر به‌مرورزمان ابهام بيشتري به خود پيدا ميکنند. انگارهها همچنين باعث يکدل شدن مردم يک فرهنگ يا يک منطقه و يا يک کشور در مورد طرز تلقيشان نسبت به يک پديده يا يک موضوع خاص ميشوند. (مولانا، ۱۳۷۵، ص۱۱)
چارچوب‌سازي
استريت به نقل از انتمن چارچوب‌سازي را اين‌گونه بيان مي‌کند: “چارچوب‌سازي انتخاب شماري از وجوه واقعيت براي پرتوافکني بر آن‌ها، و شماري ديگر براي در سايه قرار دادن آن‌هاست، به‌نحوي‌که در کل، داستاني منسجم و موجه درباره مشکلات، علل پيدايش آن‌ها مضامين اخلاقي آن‌ها و راه‌هاي برطرف کردنشان به وجود آيد” (مهدي‌زاده، ۱۳۸۹، ص ۸۲).
گفتمان
مك ميلن۱ نيز در مقاله‌اي با عنوان الفباي تحليل گفتمان مي‌گويد: تحليل گفتمان يك اصطلاح براي مطالعه قسمت اعظم زبان است. به‌ طور كلي شامل تنوع رويكردها و ديدگاه‌هاي مختلف با روش‌هاي گوناگون زيادي است. و در جايي ديگر اضافه مي‌كند تحليل گفتمان مجموعه‌اي از روش‌ها و تئوري‌ها براي بررسي زبان و كاربرد زبان در زمينه‌هاي اجتماعي است.
“منظور از گفتمان اين است که زبان در چارچوب قالب‌هايي ساختاربندي شده است و مردم به هنگام مشارکت در حوزه‌هاي مختلف حيات اجتماعي در گفتار خود از اين قالب‌ها تبعيت مي‌کنند” (کوثري،۱۳۹۱ ص??)
براي گفتمان که امروز کاربردي وسيعي در علوم مختلف پيداکرده، تعاريف گوناگوني آمده است. ميشل فوکو معتقد است گفتمان به معني “گروه‌هاي وسيع جملات يا گزاره‌ها و قضاياي متنوع با معاني و فحواهاي مختلف و مضامين و کار ويژه‌هاي گسترده و درعين‌حال مشخص” است (Foucautl, 1972, p7).
تحليل گفتمان
تحليل گفتمان روشي است که مي‌كوشد تا نظام و آرايش فرا جمله‌اي عناصر زباني را موردمطالعه قرار داده و بنابراين واحدهاي زباني نظير تبادلات مكالمه‌اي يا متون نوشتاري را بررسي مي‌کند. (فركلاف، ۱۳۷۹،ص۹).
تحليل گفتمان به‌اين‌ترتيب، تحليل اجتماعي مقوله‌هاي زباني است. يا به عبارتي، استفاده از پس‌زمينه‌ها و يا رفتارهاي اجتماعي براي بررسي و ارزيابي مقوله‌هاي كلامي و زباني در يك متن مي‌باشد. هدف اصلي مطالعه گفتمان، ايجاد توصيفي واحد، از سه بعد اساسي گفتمان است؛ اين ابعاد شامل كاربرد زبان، برقراري ارتباط ميان باورها و تعادل در موقعيت‌هاي اجتماعي است. در مطالعه مفهوم گفتمان نحوه تقابل و تأثير اين ابعاد نسبت به هم موردبررسي قرار مي‌گيرد (ون‌دايك، ۱۳۸۲، ص ۴۶).
تحليل گفتمان، شامل تحليل ساختار زبان گفتاري- مانند گفتگوها، مصاحبهها و سخنرانيها و تحليل متن، شامل تحليل ساختار زبان نوشتاري مانند مقاله‌ها، داستان‌ها و گزارهها است. تحليل گفتمان به توصيف روابط بين كاركرد و ساختار جمله مي‌پردازد، در تحليل گفتمان، بايد گامي فراتر از تشريح زمينه متن برداشت و به بافت يا زمينه موقعيتي فرهنگي و اجتماعي پرداخت. (لطفي‌پور، ۱۳۷۲، ص۱۰)

فصل دوم
مباني نظري تحقيق
مقدمه
مباني نظري، پايه و اساس اصلي در هر تحقيقي به شمار مي‌رود. ميزان ارتباط مباني و چارچوب نظري تحقيق با موضوع و روش تحقيق تا آنجاست که اگر توجه به اين ارتباط در کانون توجه‌ و فعاليت‌هاي هر محققي قرار نگيرد، چه‌بسا موجب گمراهي محقق و زير سؤال رفتن اعتبار تحقيق خواهد شد و از ديگر سو موجب خارج شدن تحقيق از مسير درست آن مي‌شود. در خصوص استفاده از ادبيات پژوهشي نظرهاي مختلفي وجود دارد.
در فصل حاضر سعي مي‌کنيم سه محورِ تحقيقات پيشين، مباني نظري و چارچوب نظري را توضيح دهيم؛ تا در نهايت با ايجاد تعادل در ميان اين سه محور، به پايهاي نظري براي انجام يک طرح تحقيقي دست يابيم.

۱-۲- بررسي تحقيقات پيشين
بهنام ياوري(۱۳۹۳)، در پژوهش خود با عنوان “بازنمايي انقلاب اسلامي ايران در مستندهاي تلويزيون‌هاي ماهواره‌اي فارسيزبان: مطالعه موردي مستندهاي شبکه‌هاي من‌وتو و بي‌بي‌سي فارسي”، به بررسي چگونگي بازنمايي انقلاب اسلامي در مستندهاي تلويزيون‌هاي ماهواره‌اي با مطالعه موردي دو مستند “از متن موردمطالعه اين پژوهش، دو مستند “از تهران تا قاهره” و “سقوط يک شاه” با موضوع انقلاب اسلامي است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد متن‌هاي هر دو مستند ازلحاظ سبک واژگاني، افراد و نهادهاي مطرح‌شده در متن، غيرسازي، استنادها، پيش‌فرض‌ها، تلقين و تداعي‌ها، مؤلفه‌هاي اجماع و توافق و گزاره‌هاي اساسي در موضوع انقلاب اسلامي باهم شباهت‌هاي بسيار و اختلاف‌هاي اندک دارند. بر اساس يافته‌هاي تحقيق، اصلي‌ترين چارچوب در دستور کار قرارگرفته هر دو مستند در خصوص بازنمايي انقلاب اسلامي “چارچوب ليبرال سرمايه‌داري و نگاه سکولاريستي غرب” بوده است که گفتمان‌هاي مشترکي چون گفتمان ليبرال دموکراسي و سکولاريسم، گفتمان منافع ملي، گفتمان پيشرفت و رفاه در کشور، گفتمان حقوق بشر و گفتمان ناسيوناليسم ايراني با توجه به مباني فلسفي و معرفت‌شناختي چارچوب مورداشاره در هر دو مستند برجسته شده‌اند.
* تحقيق فوق نه‌تنها از لحاظ روش (تحليل گفتمان) و رسانه (تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي) با تحقيق پيشرو شباهت دارد؛ بلکه به لحاظ موضوع مورد بررسي نيز شباهت زيادي بين اين دو وجود دارد. لذا اين پژوهش در پيشبرد فرايند تحقيق کمک زياد به اينجانب نمود.
کميل رمضاني(۱۳۹۲) در پايان‌نامه خود با عنوان “رويکرد خبري “برنامه ۶۰ دقيقه” بي‌بي‌سي فارسي نسبت به مسائل اقتصادي جمهوري اسلامي ايران(با تاکيد بر برنامه ۶۰ دقيقه)” گفتمانهاي به کار رفته در “برنامه ?? دقيقه” بي‌بي‌سي فارسي نسبت به مسا‌‌ئل و مشکلات اقتصادي ايران مورد بررسي قرار داده است. در اين پژوهش از روش تحليل گفتمان با رويکرد ون دايک استفاده شده است. جامعه آماري اين پژوهش، تمام اخبار مربوط به مسائل اقتصادي ايران در بازه زماني مهر تا اسفند ۱۳۹۱ است که پس از بررسي جامعه آماري به روش نمونه‌گيري هدفمند تعداد ?? خبر انتخاب و مورد گفتمان کاوي قرار گرفت. بر اساس يافته‌هاي تحقيق، اصلي‌ترين چارچوب در دستور کار قرار گرفته بي‌بي‌سي فارسي در خصوص مسائل اقتصادي ايران، “چارچوب اثرگذاري تحريم‌ها بر اقتصاد ايران” بوده است. عمده‌ترين گفتمان‌هاي شکل گرفته در خصوص مشکلات اقتصادي ايران عبارتند از: گفتمان قدرت و دانش، گفتمان فساد در حکومت ايران، گفتمان تداعي دوران حاضر به دوران جنگ ايران و عراق، گفتمان شکست مقاومت اقتصادي ايران، گفتمان ناکارآمدي سياستهاي اقتصادي ايران، گفتمان ترسيم آيندهاي سياه براي ايران، گفتمان اقتصاد رياضتي، گفتمان سياستزدگي اقتصاد، گفتمان انسان دوستانه در مورد تحريمهاي اعمال شده از سوي آمريکا و کشورهاي غربي در قبال ايران، گفتمان هشدار، گفتمان حمله به عزت نفس و اعتماد به نفس ملي، گفتمان اختلافات داخلي و معرفي مقام معظم رهبري به عنوان مقصر اصلي وضعيت کنوني کشور.
* تحقيق فوق از حيث روش و رسانه (تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي) مورد بررسي نزديکي زيادي با تحقيق فوق دارد، اما از آنجا که به بررسي گزارش‌هاي اقتصادي اين رسانه پرداخته است و مباحث ديگري را دنبال مي‌کرد؛ نتايج آن با يافته‎ها و نتايج حقير تفاوت دارد.
هوشيار، مهدي(۱۳۹۱) در پايان نامه خود با عنوان “تحليل گفتمان پوشش خبري وقايع خاورميانه و شمال آفريقا توسط سايت بي.بي.سي فارسي و خبرگزاري ايرنا”، با استفاده از روش تحليل گفتمان خبري اين دو رسانه درباره تحولات خاورميانه و شمال آفريقا پرداخته است. بر اساس يافته هاي اين تحقيق، اصلي ترين چارچوب در دستور کار قرار گرفته بي‌بي‌سي فارسي در خصوص تحولات اين کشورها، چارچوب صلح در عين اسلام هراسي و تقابل با بيداري اسلامي بوده است. خبرگزاري ايرنا نيز کوشيده است انعکاس‌ها و پوشش خبري خود از تحولات اين کشورها را در چارچوب برخورد و ثابت‌قدمي، غرب ستيزي و بيداري اسلامي قرار دهد و گفتمان و انگاره‌هاي خود را در دل آن شکل دهد. همچنين عمدهترين گفتمان‌هاي شکل گرفته در خصوص اين کشورها توسط سايت بي‌بي‌سي فارسي معطوف به حفظ منافع کشورهاي غربي، متناقض(حمايت و تقابل)، اسلام هراسي، گرايش به دموکراسي غربي، آزادي خواهي، ايران هراسي و عمده‌ترين گفتمان‌هاي شکل گرفته در خبرگزاري ايرنا حمايت از خواسته‌هاي مردمي، اسلام خواهي و بازگشت به اصل دين خويش، رويگرداني از غرب و نزديکي به ايران و انقلاب اسلامي بوده است.
* تحقيق فوق تنها از نظر روش بررسي (تحليل گفتمان) و تحليل اخبار بي‌بي‌سي فارسي به موضوع اين پايان نامه نزديک است.
هادي بهجتي فرد (۱۳۹۱)، در پاياننامه خود مقايسه گفتمان خبري سايتهاي فارسي زبان شبکههاي العالم، العربيه و بي.بي.سي در مورد اعتراضات عمومي در بحرين در بازه زماني ۱۴ بهمن ۱۳۸۹ تا پايان تير ۱۳۹۱، در پي شناخت چارچوبسازيهاي رسانهاي سه سايت مذکور و مقايسه و بررسي شباهتها و تفاوتهاي گفتمانهاي آنها بوده است. در اين پژوهش که به روش تحليل گفتمان انجام شده، ۲۱ خبر مورد تحليل قرار گرفته است. بر اساس نتايج اين تحقيق، اصليترين چارچوب بي.بي.سي فارسي در مورد اعتراضات بحرين “ناديده گرفتن هويت اسلامي اعتراضات، صلح در عين ايران هراسي و القاي تقابل و افزايش تنش بين قدرتهاي منطقه بر سر موضوع بحرين” و اصلي‌ترين چارچوب سايت العربيه نيز “حمايت از دولت بحرين، کم رنگ جلوه دادن اعتراضات مخالفان و حمايت از اقدامات عربستان در قبال بحرين” و چارچوبهاي سايت العالم نيز “بيداري اسلامي و القاي اسلامخواهي مخالفان، حمايت از مخالفان، اثبات عدم دخالت ايران و غرب ستيزي” بوده است. عمدهترين گفنمانهاي شکل گرفته در خصوص اعتراضات عمومي بحرين توسط سايت بي‌بي‌سي فارسي معطوف به بحرانسازي، ايران هراسي و شيعه هراسي، هشدار، فرافکني و ايجاد قرباني و عمدهترين گفتمانهاي شکلگرفته در سايت العربيه ايران هراسي و شيعه هراسي، حامي گفتگو در عين اقتدار، گرايش به اتحاد و پانعربيسم، فرافکني و توطئهچيني و آشوبسازي بوده است. سايت العالم نيز به طور عمده از گفتمانهاي برخورد و آزاديخواهي، رفع اتهام، منفعتطلبي و مردم ستيزي، رياکاري و سرکوب و افشاگري استفاده کرده است.
* با توجه به اينکه اين تحقيق از لحاظ رسانه و روشي مشابهت زيادي با تحقيق اينجانب دارد، اما به لحاظ موضوع و نوع رسانه مورد متقاوت مي‌باشد.
نوري‌زاده، جواد (۱۳۹۰)، طي مطالعهاي تحت عنوان “تلويزيون بي‌بي‌سي فارسي و بازنمايي تحولات داخلي ايران در سال ۱۳۸۸″، تلاش کرده است تا با استخراج محورهاي گفتمان غالب بازنمايي شده، روند و ابعاد رويکرد جريان‌سازي در قالب خبر و برنامههاي خبري اين شبکه، تبيين راهکارهاي رسانهاي آن در قالب گفتمان رسانه حرفهاي و ابعاد گفتمان هژمونيک اين رسانه در خلق گفتمانهاي القايي براي مخاطبان را واکاوي کند. در اين تحقيق از روش تحليل محتواي کيفي براي شناخت کلي جهتگيري رسانه بي‌بي‌سي فارسي استفاده‌شده است. ارزيابي و تجزيه‌وتحليل اين تحقيق نشان ميدهد که بسياري از رويکردها و جهتگيري رسانهاي اين شبکه تلويزيوني در بازنمايي انقلاب اسلامي در سال ۸۸ به نحو شديدتر و با سوءاستفاده از تحولات قبل و بعد انتخابات سال ۸۸ ايران، به نحو بارزي در مقايسه با ديگر رسانههاي مخالف جمهوري اسلامي ايران شديدتر شده است.
* تفاوت تحقيق حاضر با اين تحقيق در تمرکز بر ويژه برنامه‌هاي کودتاي ۲۸ مرداد و موضوع کودتاي ۲۸ مرداد است که با روشي مشابه يعني تحليل گفتمان انجام‌شده است.
گلبخشي، حسن (۱۳۸۷)، در پايان‌نامه خود، “تحليل گفتمان خبري بي‌بي‌سي فارسي و راديو فردا در مورد ماجراي بازداشت ملوانان انگليسي در اروندرود”، مطرح مي‌کند که مسئله اصلي پژوهش در جريان خبر‌رساني اين ماجرا، در سايت‌هاي دو رسانه خبري بي‌بي‌سي فارسي و راديو فردا، چگونه بوده و با چه نوع انگاره سازي‌هايي افكار عمومي جهان را بر ضد جمهوري اسلامي ايران سمت‌وسو بخشيده‌اند. اينكه سايت‌هاي خبري بخش فارسي‌زبان شبكه بي‌‌بي‌‌سي و راديو فردا به‌عنوان رسانه‌هايي كه جريان اصلي اطلاع‌رساني را در جهان به نفع قدرت‌هاي بزرگ جهت مي‌دهند، در اين مورد چه شيوه‌هايي را براي يك جنگ رواني تمام‌عيار در پيش‌گرفته‌اند. در اين پژوهش از روش تحليل گفتمان استفاده‌شده و ايدئولوژي رسانه‌اي سايت‌هاي بي‌بي‌سي فارسي و راديو فردا، در متون خبري بررسي‌شده، تضعيف و تخريب چهره ايران و بد وجهه کردن سپاه پاسداران در دفاع از مرزهاي آبي ايران بوده است.
* تحقيق فوق ازاين‌جهت که به تحليل گفتمان رسانه خبري بي‌بي‌سي فارسي پرداخته و اينکه با چه نوع انگاره‌سازي‌هايي افكار عمومي را بر ضد جمهوري اسلامي ايران سمت‌وسو بخشيده‌، همچنين ازلحاظ روش انجام آن به اين پژوهش شباهت دارد. با اين تفاوت که در تحقيق گل‌بخشي اخبار دو سايت‌ موردبررسي قرارگرفته اما در اين تحقيق تنها به بررسي ويژه برنامه‌هاي شبکه تلويزيوني بي‌بي‌سي پيرامون کودتاي ۲۸ مرداد پرداخته‌شده است.
گودرزي، محسن (۱۳۹۱) در پايان‌نامه کارشناسي ارشد خود با عنوان “بازنمايي ايدئولوژي انقلاب اسلامي در روزنامه واشنگتن‌پست” با به‌کارگيري روش تحليل گفتمان انتقادي روندي مشابه تحقق قبلي را طي کرده است در تحقيق وي آورده شده است كه كليشه‌سازي، دو انگاري متضاد و انگ‌زني از جمله مهم‌ترين روشهاي استفاده‌شده توسط روزنامه واشنگتن‌پست در سال‌هاي ۱۹۸۰ و ۲۰۱۰ ميلادي به‌منظور بازنمايي ايدئولوژي انقلاب اسلامي بوده است.به اعتقاد محقق اين رويكردها برآمده از گفتمان‌هاي “غرب و ديگران”، “شرق‌شناسي” و “اسلام رسانه‌اي” است.
* اين تحقيق ازلحاظ روش شباهت‌هايي با تحقيق حاضر دارد اما ازنظر موضوع و رسانه‌هاي موردبررسي و نتايج به‌دست‌آمده تفاوت وجود دارد.
تحقيقات خارجي:
Izadi, Foad; Saghaye-Biria, Hakimeh, (2007) -A Discourse Analysis of Elite American Newspaper Editorials: The Case of Iran’s Nuclear Program, Journal of Communication Inquiry 31, P 140-165, Published by Sage Publications
ايزدي (????) در تحقيق خود پيرامون “تحليل گفتمان سرمقاله‌هاي روزنامه‌هاي برجسته آمريکا” به بررسي سرمقاله‌هاي سه روزنامه برجسته آمريکايي درباره برنامه هسته‌اي ايران با بهره‌گيري از مفاهيم نظري “شرق‌شناسي” ادوارد سعيد و وان دايک مي‌پردازد. وي در اين تحقيق به تحليل گفتمان انتقادي سرمقاله‌هاي نيويورک‌تايمز، واشنگتن‌پست و وال‌استريت ژورنال از سال ???? تا ???? بر اساس شش عدد از مضامين گفتمان شرق‌شناسي انجام مي‌دهد. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد که روزنامه‌هاي واشنگتن‌پست و وال‌استريت در مقايسه با نيويورک‌تايمز، در سرمقاله‌هاي خود از مضامين و مقوله‌هاي شرق شناسانه بيشتر استفاده کرده‌اند. همچنين آشکار مي‌سازد که چگونه سرمقاله‌هاي اين سه روزنامه به‌صورت گزينشي با به‌کارگيري از شگردهاي زباني، سبکي و بحث‌برانگيز موضوعات را حول مناقشه هسته‌اي ايران شکل مي‌دهند.

Saleem, Noshina (2007), U.S. Media Framing of Foreign Countries Image: An Analytical Perspective, Canadian Journal of Media Studies, P130-162
سليم (????)مي‌گويد که رسانه‌هاي آمريکا، خط‌مشي سياسي دولت را، به‌رغم دوستان و دشمنان، تبعيت مي‌کنند. وي اين ادعا را با استناد به تحقيق دورمن و فرهنگ در مورد پوشش خبري رسانه‌هاي آمريکايي در مورد ايران، در بازه زماني ۱۹۵۱- ۱۹۷۸ در چندين رسانه‌هاي مختلف آمريکايي از جمله نيويورک‌تايمز، واشنگتن‌پست و وال‌استريت ژورنال و لس‌آنجلس تايمز و چندين مورد ديگر، تقويت مي‌کند. او خاطرنشان مي‌کند که ايران، در بازه‌هاي زماني گوناگون، به انحا مختلفي توسط جريان اصلي رسانه امريکا بازنمايي شده است. او به بحث کمک‌هاي نظامي بسيار زياد آمريکا به شاه، به‌عنوان يکي از کليدي‌ترين هم‌پيمانان راهبردي خود در منطقه اشاره مي‌کند و نهايتاً چنين نتيجه مي‌گيرد که رسانه‌ها در اين مورد مطالعاتي يعني ايران، حامي سياست‌هاي دولت بوده‌اند. تصوير ايران در آن رسانه‌ها، پس از انقلاب ۱۹۷۹ ايران به‌طورکلي تغيير مي‌کند و اين ادعا را محور قرار مي‌دهد که انقلاب ايران انقلاب متحجرين متعصب و طبعاً مروج تروريسم است. سليم از اين تحقيق و تحقيقات ديگري که مفصلاً بدان‌ها اشاره مي‌کند بيان مي‌کند که سياست‌هاي رسانه‌اي آمريکا از سياست‌هاي دولتي آن، خط مي‌گيرد. وي اين خط دهي را به ۴ عامل مرتبط مي‌داند: ۱٫شکل‌دهي به افکار عمومي مدنظر دولت و تملق دولت ۲٫ حس ميهن‌دوستي ۳٫ توانايي رئيس‌جمهور آمريکا براي تعيين سياست‌هاي کلي برجسته‌سازي در موارد گوناگون ۴٫ تکنيک‌هاي کنترل رسانه‌ها توسط دولت.

دسته بندی : 22

پاسخ دهید