رشته تحصيلي: جمعيت شناسي? ?????تاريخ شروع پايان نامه : ۲۱/۶/۹۲
تاريخ اتمام پايان نامه : ۱۶/۶/۹۲استاد / استادان راهنما: دکتر حجيه بي بي رازقي نصر آباد
استاد / استادان مشاور: دکتر سيدرضا معينيچکيده پايان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش هاي اجرا و نتايج به دست آمده):
تحولات ساختار سني جمعيت جهان از نتايج انتقال جمعيتي و کاهش مرگ ومير و باروري است. با افزايش سن سلامت سالمندان ميتواند درمعرض تهديد قرار گيرد. سالمندان سريعترين نرخ رشد جمعيت را در بين گروههاي سني دارند و در آينده نزديک جمعيت سالمند در کشورهاي در حال توسعه چون ايران و از جمله شهرستان خرم آباد افزايش مي يابد .سالمندي جمعيت، هم ازموفقيتهاي بزرگ بشري است و هم از مشکلات عمده جهان امروز است. پژوهش حاضر با هدف بررسي ويژگي هاي اجتماعي، جمعيتي و اقتصادي مؤثر برسلامت جسمي و رواني سالمندان ساکن شهرستان خرم آباد است. پژوهش از نوع مطالعه توصيفي و پيمايشي مي باشد.جامعه آماري زنان و مردان بالاي ۶۰ سال ساکن شهرستان خرم آباد و حجم نمونه محاسبه شده ۳۷۹ نفر ( ۱۲۹ نفر روستايي و ۲۵۰ نفر شهري ) و روش نمونه گيري تصادفي ساده بود. نتايج بررسي نشان ميدهدکه سالمندان شهرستان خرم آباد از سلامت جسمي بيشتري نسبت به سلامت رواني برخوردارند. عوامل تعيين کننده متغيرهاي وابسته سلامت جسمي و سلامت رواني، متغيرهاي مستقل سن ، تعداد فرزندان بدنيا آمده ، تعداد فرزندان زنده ،محل سکونت تاهل ،وضع فعاليت پاسخگو و فعاليت همسر پاسخگو مي باشند. سالمت جسماني و رواني متقابلاً بر يکديگر تأثير گذار است اما سلامت رواني تاثير گذار ترين متغير بر سلامت جسمي ميباشد. سلامت جسمي مردان شهرستان خرم آباد بهتر از زنان ميباشد ولي از نظر سلامت رواني تفاوتي بين دو گروه وجود ندارد.
کليد واژه : سلامت رواني ، سالمندان، سلامت جسمي ، سالمندي ، ساختار سني

نظر استاد راهنما براي چاپ درپژوهش نامه دانشگاه مناسب است o تاريخ وامضا:
مناسب نيستo
فهرست مطالب
عنوان صفحهفصل اول : مقدمه و کليات تحقيق ………………………………………………………………………………۱مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..۲۱-۱- بيان مسئله ………………………………………………………………………………………………………..۵۱-۱-۱- طيف سلامت و بيماري ………………………………………………………………………………….۱۰۱-۱-۲- مفهوم سلامت ………………………………………………………………………………………………۱۰۱-۱-۳- ابعاد سلامتي …………………………………………………………………………………………………۱۱۱-۱-۴-س?مترواني …………………………………………………………………………………………………۱۲۱-۱-۵- سلامت جسمي …………………………………………………………………………………………….۱۳۱-۲- اهميت و ضرورت تحقيق ……………………………………………………………………………………۱۵۱-۳- هدفهاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………..۲۰فصل دوم : پيشينه تحقيق و زمينه هاي نظري…………………………………………………………………۲۱مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….۲۲۲-۱- پيشينه تحقيق……………………………………………………………………………………………………..۲۳۲-۲- چارچوب نظري تحقيق ……………………………………………………………………………………….۳۱۲-۲-۱- سلامت و نظريه انتقال جمعيتي………………………………………………………………………….۳۱۲-۲-۲- انتقال اپيدميولوژيک و اختلال در سلامتي ………………………………………………………….۳۳۲-۳- تئوري تجمع شرايط نا مساعد وسلامتي …………………………………………………………..۳۶۲-۳-۱- نيروهاي اجتماعي و سلامتي طي روند زندگي …………………………………………………..۳۷۲-۴- سلامت جسماني ……………………………………………………………………………………………….. ۳۸۲-۵- سلامت رواني ……………………………………………………………………………………………………۳۹۲-۶-رويکردهاي نظري وتجربي درمورد عوامل تأثيرگذار بر کيفيت زندگي وسلامت سالمندان۴۱۲-۶-۱- تأثير مشخصه هاي اقتصادي، اجتماعي و جمعيتي بر سلامت سالمندان …………………۴۲۲-۶-۲- جنس و سلامت……………………………………………………………………………………………..۴۳۲-۶-۲-۱- تبين بيولوژيکي تفاوت در سلامت زنان و مردان …………………………………………..۴۴فهرست مطالب
عنوان صفحه۲-۶-۳- تبيين رفتار فرهنگي و سبک زندگي …………………………………………………………………..۴۴۲-۶-۴- وضعتأهل و س?مت ………………………………………………………………………………………۴۵۲-۶-۵- سن و س?مت………………………………………………………………………………………………..۴۵۲-۶-۶- حمايتاجتماعي و س?مت……………………………………………………………………………..۴۶۲-۶-۶-۱- چگونگي تأثير حمايت اجتماعي بر سلامت……………………………………………………۴۷۲-۶-۶-۲- عوامل اجتماعي ………………………………………………………………………………………..۴۸۲-۶-۷-بعد خانوار………………………………………………………………………………………………………۴۸۲-۶-۸- توزيع شهري و روستايي جمعيت………………………………………………………………………۴۹۲-۷- پايگاه اقتصادي، اجتماعي و س?مت ……………………………………………………………………..۴۹۲-۷-۱- مؤلفه هاي پايگاه اقتصادي، اجتماعي …………………………………………………………………۵۲۲-۷-۱-۱- تحصي?ت و س?مت ………………………………………………………………………………….۵۲۲-۷-۱-۲- درآمد و س?مت …………………………………………………………………………………………۵۳۲-۷-۱-۳- شغل و سلامت افراد …………………………………………………………………………………..۵۳۲-۸-مدل تحقيق ………………………………………………………………………………………………………..۵۴۲-۹- فرضيه هاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………..۵۶۲-۱۰- تعريف نظري و عملياتي متغير هاي مستقل و وابسته …………………………………………….۵۶فصل سوم: روش تحقيق …………………………………………………………………………………………….۶۱مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………۶۲۳-۱- روش گرد آوري داده ها ………………………………………………………………………………………۶۲۳-۱-۱- روش اجرا …………………………………………………………………………………………………….۶۳۳-۲-جامعه آماري ……………………………………………………………………………………………………..۶۳۳-۲-۱-تعيين حجم نمونه …………………………………………………………………………………………..۶۴۳-۲-۲- روش انتخاب واحد هاي نمونه ………………………………………………………………………..۶۵۳-۲-۳- محاسبه حجم نمونه شهر و روستا …………………………………………………………………….۶۵فهرست مطالب
عنوان صفحه۳-۳- روش هاي تجزيه و تحليل داده ها و اطلاعات ……………………………………………………….۶۶۳-۳-۱-ابزار و نحوه سنجش کيفيت زندگي ( سلامت جسمي، سلامت رواني ) ………………….۶۷۳-۳-۲- اعتبار و پايايي پرسشنامه ……………………………………………………………………………….۶۹فصل چهارم: آزمون فرضيه ها و تجزيه و تحليل داده ها ……………………………………………….۷۰مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………۷۱۴-۱- توصيف ويژه گي هاي دموگرافيک نمونه آماري(يافته هاي توصيفي) …………………………۷۳۴-۱-۱- سن پاسخگو ………………………………………………………………………………………………..۷۵۴-۱-۲- وضعيت تأهل ………………………………………………………………………………………………..۷۵۴-۱-۳- متغير جنسيت ……………………………………………………………………………………………….۷۶۴-۱-۴- بعد خانوار …………………………………………………………………………………………………۷۶۴-۱-۵- وضعيت محل سکونت ………………………………………………………………………………….۷۷۴-۱-۶- وضع سواد ……………………………………………………………………………………………………۷۸۴-۱-۷- ميزان سواد …………………………………………………………………………………………………..۷۸۴-۱-۸-وضع فعاليت شخص پاسخگو و همسر پاسخگو ……………………………………………….۷۹۴-۱-۹-حيطه سلامت رواني…………………………………………………………………………………………۷۹۴-۱-۱۰- حيطه سلامت جسماني ………………………………………………………………………………..۸۲۴-۱-۱۱-وضع سلامت و بيماري ………………………………………………………………………………..۸۵۴-۲- يافته هاي استنباطي …………………………………………………………………………………………….۸۸۴-۲-۱- فرضيه يک…………………………………………………………………………………………………….۸۹۴-۲-۲-فرضيه دو……………………………………………………………………………………………………….۹۰۴-۲-۳-مقايسه ميانگين ها…………………………………………………………………………………………..۹۳۴-۲-۳-۱- فرضيه سه…………………………………………………………………………………………………..۹۳۴-۲-۳-۲- مقايسه سلامت رواني و جسمي بر اساس محل سکونت…………………………………..۹۴۴-۲-۳-۳- مقايسه سلامت رواني و جسمي در بين افراد مجرد و متأهل…………………………….۹۴فهرست مطالب
عنوان صفحه۴-۲-۳-۴-مقايسه سلامت رواني و جسمي افراد بر اساس نوع فعاليت………………………………..۹۵۴-۲-۳-۵-مقايسه سلامت رواني و جسمي افراد بر اساس نوع فعاليت همسر……………………..۹۶فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهادات ………………………………………………………………………..۹۷۵-۱- خلاصه و نتيجه گيري …………………………………………………………………………………………۹۸۵-۲- پيشنهادات ………………………………………………………………………………………………………..۱۰۹۵-۲-۱-پيشنهادات کاربردي ……………………………………………………………………………………….۱۰۹۵-۲-۲- پيشنهادات براي تحقيقات آينده ………………………………………………………………………۱۱۳۵-۳-محدوديت طرح …………………………………………………………………………………………………۱۱۳منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………………………………۱۱۴پيوست(پرسشنامه- .. …………………………………………. (WHO QOL- BREFSF-36119
فهرست جداول
عنوان صفحهجدول شماره ۱- تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر کشور طي سالهاي۸۵-۱۳۳۵ ……………….۶جدول شماره۲ – تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر استان لرستان طي سالهاي۸۵-۱۳۴۵………۶جدول شماره۳- تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر شهرستان خرم آباد طي سالهاي۸۵-۱۳۳۵۶جدول شماره ۴- جدول متغيرها ………………………………………………………………………………………………………..۶۰جدول شماره ۵- تعيين نمونه براساس توزيع منطقه شهري و روستايي ……………………………………………………۶۶جدول شماره۶- مشخصات جمعيتي نمونه مورد مطالعه………………………………………………………………………..۷۴جدول شماره۷- مشخصات اقتصادي اجتماعي نمونه مورد مطالعه……………………………………………………………۷۸جدول شماره۸-وضعيت کيفيت زندگي سالمندان درحيطه رواني………………………………………………………………۸۱جدول شماره ۹-وضعيت کيفيت زندگي سالمندان درحيطه سلامت جسماني ……………………………………………۸۳جدول شماره ۱۰- مقايسه کيفيت زندگي سالمندان به تفکيک دوحيطه جسماني ورواني………………………………۸۴جدول شماره۱۱-وضعيت کيفيت زندگي سالمندان به تفکيک دوحيطه جسماني ورواني ……………………………..۸۴جدول شماره-۱۲توزيع درصد نمونه آماري ب حسب داشتنين اي ند اشتن بيماري به تفکيک جنس …………۸۵جدول شماره-۱۳توزيع نمونه آماري برحسب چگونگي توانايي انجام کار هاي شخصي به تفکيک جنسيت…..۸۸جدول شماره ۱۴ بررسي رابطه بين سلامت رواني و متغيرهاي پيش بين تحقيق………………………………………….۸۹جدول شماره-۱۵ بررسي رابطه بين سلامت جسمي و متغيرهاي پيش بين تحقيق……………………………………….۹۰جدول شماره-۱۶خلاصه مدل، متغيرهاي پيش بيني کننده سلامت جسمي…………………………………………………۹۱جدول شماره -۱۷ متغيرهاي وارده شده در تحليل رگرسيوني به همراه ضرايب………………………………………….۹۱جدول شماره ۱۸-خلاصه مدل، متغيرهاي پيش بيني کننده سلامت جسمي………………………………………………..۹۲جدول شماره ۱۹- متغيرهاي وارده شده در تحليل رگرسيوني به همراه ضرايب………………………………………….۹۳جدول شماره -۲۰ مقايسه سلامت رواني و جسمي در بين زنان و مردان…………………………………………………..۹۳جدول شماره۲۱-مقايسه سلامت رواني و جسمي بر اساس محل سکونت ………………………………………………..۹۴جدول شماره -۲۲مقايسه سلامت رواني و جسمي با توجه به وضعيت تاهل………………………………………………۹۵جدول شماره ۲۳- مقايسه سلامت رواني و جسمي با توجه به نوع فعاليت………………………………………………..۹۵جدول شماره۲۴- مقايسه سلامت رواني و جسمي با توجه به نوع فعاليت همسر………………………………………..۹۶
فهرست نمودارها
عنوان صفحهنمودار شماره۱- مدل نظري تبيين متغيرهاي جمعيتي،اجتماعي اقتصادي اثرگذاربرسلامت جسمي ورواني سالمندان۵۵

فصل اول
مقدمه وکليات تحقيق
مقدمه
بهبود شرايط زندگي وافزايش طول عمرواميد به زندگي پديده سالمندي را دراکثر جوامع بدنبال داشته است وسازمان ملل متحد برنامه”سالمندي فعال”را براي سالمندان مطرح کرده است، سالمندي فعال يعني به حداکثررساندن سطح سلامت، مشارکت و امنيت افراد سالمند به منظورتقويت کيفيت زندگي آنها، که هر کدام از اينها تمهيدات اجتماعي، بهداشتي، فرهنگي و اقتصادي خاص خود را مي‌طلبد و باتوجه به اينکه جمعيت جهان به سوي سالمندي پيش مي رود وبه همراه خود مسائل جديدي را بوجودآورد.از اين رو بررسي عوامل اجتماعي،جمعيتي و اقتصادي مؤثر بر سلامت جسمي و رواني سالمندان و مسائل مربوط به سالمندان داراي اهميت ويژه اي است. بر پايه آخرين پژوهش هاي سازمان ملل ميزان مرگ ومير درکشورهاي روبه رشدکاهش چشم گيري يافته وبا افزايش ميزان متوسط عمرتعداد افرادسالخورده نيزفزوني يافته است درکشورهاي پيشرفته نسبت افراد بالاي۶۵ سال به کل جمعيت به ۱۶درصدرسيده است که اين نسبت براي کشورهاي درحال رشد حدوداً ۵/۳ درصدميباشد.
طبق گزارش مرکز آمار ايران در سرشماري۱۳۸۵ تعداد سالمندان بالاي ۶۰ سال در ايران حدود ۱/۵ ميليون نفرکه اين ميزان در حدود ۳/۷ درصد جمعيت کشورو در استان لرستان ۷/۶ درصد و شهرستان خرم آباد۲/۶ درصدجمعيت مي باشد. در سرشماري سال۱۳۹۰ سالمندان کشور۲/۸درصد کل جمعيت معادل ۲/۶ ميليون راسالمندان بالاي ۶۰ سال تشکيل مي دهدو کشور هم اکنون وارد مرحله‌ نخست سالمندي يعني جمعيت بالاي ۶۰ سال بين ۷ تا ۱۴ درصد شده است، پيش‌بيني مي‌شود که تا ۳۰ سال آينده وارد مرحله فوق سالمندي، يعني بيش از ۲۱ درصد جمعيت سالمند شود. اگر اين سيرادامه پيداکند، ازاين پس در ايران شاهد جمعيتي خواهيم بودکه ازآن بعنوان جمعيت سالمند ياد مي شود?مرکزآمارايران ۱۳۸۵ ،۱۳۹۰).از جمله دلايلي که جمعيت شناسان را به بررسي مسئله سالمندي تشويق ميکردپيش بيني کاهش باروري ومرگ و مير در کشورهاي درحال توسعه ورسيدن به مرحله سالمندي از يک طرف و نيز نگراني سياستگزاران دولتي در آن کشور براي برنامه ريزي صحيح براي آمادگي با مسئله سالخوردگي جمعيت و نيز تأکيد سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۲ در اجلاس وين بر مسئله سالمندي بود( کينسلا۱ به نقل از مارتين و پرستون۲ ۱۹۹۴).
درمجموع امروزه مسائل ومشکلات سالمندان که باافزايش تعدادونسبت آن مرتبط است آنقدر از ديدگاه ملل جهان اهميت پيداکرده است که سال ۱۹۹۹،سال بين المللي سالمندان ناميده شده است(مرکز آمار ايران،۱۳۸۵).هرچند چالش اصلي بهداشت عمومي در قرن بيستم، افزايش اميد به زندگي بود، در قرن بيست و يک ” زندگي با کيفيت بهتر ” مهمترين دغدغه ها در اين حوزه است. بديهي است چون هدف از زندگي سالمندان فقط داشتن عمر طولاني و زنده بودن نيست، بلکه نوع و کيفيت زندگي آنها نيز مهم مي باشد. از اين رو ارتقاي کيفيت زندگي سالمندان در مرحله اول نيازمند داشتن اطلاعات جامع در مورد کيفيت زندگي آنها است. همچنين افزايش شمار افرادسالمند دچار ناتواني و اختلال عملکرد و نبود نظام حمايتي درخانواده بعلت کوچکتر شدن خانواده ها، شاغل شدن زنان وپراکنده شدن اعضاي خانواده موجب افزايش تقاضابراي مراقبتهاي دراز مدت از سالمندان در دهه هاي آينده خواهد شد ( ساجدي و همکاران۲۰۰۴ : ۳۶، ۱۰۵،۱۰۸).
??گسترش شهرنشيني و زندگي مکانيزه که لازمه آن قبول شيوه هاي نوين براي زندگي است، اثر معکوسي بر سلامت بخصوص سلامت انسان گذاشته و در ارتباط با مقوله سلامت ابعاد ديگري را مشخص نموده است.دو بعداين ابعاد سلامت روان وجسم افراد جامعه است. مقوله اي که اگرچه تازگي ندارد ليکن از نظر تخصصي ديرزماني نيست که به آن توجه گرديده است. سازمان بهداشت جهاني نيزسلامتي رارفاه وآسودگي کامل از نظر جسمي و رواني و اجتماعي ونه فقدان بيماري جسمي تعريف نموده است. در اين ميان سالمندي تغييري است که با گذشت زمان صورت گرفته است، داراي جنبه هاي مثبت و منفي بوده و پويايي فرايندهاي زيستي، ادراک، رشد و تکامل و بلوغ را در بر مي گيرد?توجه به شيوع بيمارهاي رواني در جامعه، اهميت تلاش در جهت اعتلاي سلامت رواني افراد بارزتر مي گردد. مهمترين مسئله در اين ارتباط پيشگيري ازمسائلي است که باعث مي گردد سلامت جسم و روان افراد جامعه مختل گردد و بالطبع پيامدهاي منفي در پي داشته باشد.پيشگيري از بروز اين عوامل نيز جز با آشنايي وبررسي عوامل اجتماعي،جمعيتي و اقتصادي مؤثر بر سلامت جسمي و رواني سالمندان جامعه اي که قصد پيشگيري در آن را داريم ممکن نيست. چرا که آشنايي با وضع موجود ما را در جهت بکارگيري روشهاي مناسب، براي از بين بردن عوامل تهديد کننده در سلامت جسمي و رواني و بکارگيري روش ها و ابزارهاي مناسب در اين جهت ياري مي نمايد. بحث سلامت جسمي و روان سالمندان به دليل پرورش نسل از اهميت ويژه اي برخوردار است و از نظر علمي نقش سلامت جسمي و رواني در سطح اميد به زندگي سالمندان ارزشمند است. اين زمان که زندگي انسانها روز به روز بيشتر ماشيني مي شود، نقش سالمندان را در زندگي خود نمي توان ناديده گرفت زيرا آنان سرشار از تجربه هستند. ترقي،پويايي واعتلاي هر جامعه اي با داشتن عناصر و اعضايي سالم وکارآمد در آن اجتماع ميسر مي باشد، افراديکه علاوه بر وضعيت جسماني مناسب از لحاظ وضعيت روحي و رواني نيز در حد متعادل و مطلوبي باشند. بدون ترديد نتيجه مطلوب ترکيب سلامت جسماني و رواني، داشتن جامعه اي شکوفا و با آتيه روشن است. سلامت رواني مقوله اي بسيار حائز اهميت است چرا که تأثير روح و روان برعملکرد جسماني بر هيچکس پوشيده نيست. پرداختن به اين بحث به دليل اهميتش لازم و ضروري مي باشد و نبايد فراموش کرد که بسياري از اين سالمندان تا چند سال قبل افرادي سالم، مقتدر، خلاق خوش فکر، تحصيل کرده و مدبر بوده اند و هر يک دريک يا چند زمينه علمي، فرهنگي، هنري اقتصادي و…به جامعه خدمت کرده اند. پس لازم است جامعه نيز آنها را به عنوان سرمايه ملي تلقي کرده و براي حفظ و ارتقاي سلامتي، آسايش و رفاه زندگي آنان قدمهاي قابل قبولي بردارد. براين اساس تحقيق حاضربا هدف تعيين عوامل اجتماعي،جمعيتي و اقتصادي مؤثر برسلامت جسمي و رواني سالمندان درشهرستان خرم آباد انجام شده است و باشناخت وضعيت سلامت جسمي و رواني جامعه سالمند، به افرادي که قصد برنامه ريزي براي آينده آن جامعه را دارند در بر آوردهاي معقولانه کمک خواهند کرد.
۱-۱- بيان مسئله
تعداد کل سالمندان جهان در سال ۲۰۰۶را ۶۸۷ ميليون و ۹۲۳ هزار نفر برآ ورد شد واعلام کردندکه اين تعداد تا سال ۲۰۵۰ به رقم يک ميليارد و ۹۶۸ ميليون و ۱۵۳ نفر خواهد رسيد در حالي که هم اکنون۶۰درصد افراد سالمنددر کشورهاي درحال توسعه زندگي مي کنند(سازمان ملل متحد۲۰۰۶). در حال حاضر ۲/۸درصد از کل جمعيت ايران را افراد سالمند بالاي ۶۰سال تشکيل ميدهندکه معادل ۲/۶ميليون نفر است. پيش بيني مي شود اين رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۲۶ ميليون و ۳۹۳ هزار نفر معادل ۲۶ در صد کل جمعيت کشور برسد. اميد زندگي براي مردان و زنان ايراني بعد از ۶۰ سالگي طي سال هاي ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ به ترتيب ۱۷ و ۱۸ سال بر آورد شده است. نرخ رشد سالانه جمعيت در فاصله سرشماري هاي ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ در کشور ايران۶/۱ در صد بوده و اين در حالي است که نرخ رشد جمعيت سالمند۳/۷درصد معادل۲/۵ ميليون نفر و در فاصله سرشماري ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ نرخ رشد ۲/۸ درصد معادل ۲/۶ ميليون نفراست. با توجه به ساختار کنوني جمعيت کشور انتظار ميرود که در سالهاي آينده اين جمعيت بيش از گذشته نيز افزايش يابد و افزايش نسبت سالمندي در کشور ما از سال ۱۴۲۰ به بعد خود نمايي خواهد کرد(مرکز آمار ايران ۱۳۸۱،۱۳۸۵،۱۳۹۰ ).
جداول ۱، ۲و۳ روند سالخوردگي جمعيت وتصوير هاي عيني از سالمندان را در کل کشور،استان لرستان وشهرستان خرم آباد را از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ نشان مي دهد.
جدول ۱- تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر کشور طي سالهاي۸۵-۱۳۳۵
شرح۱۳۳۵۱۳۴۵۱۳۵۵۱۳۶۵۱۳۷۵۱۳۸۵تعدادکل۱۱۸۳۹۸۰۱۶۳۸۰۳۲۱۷۷۱۶۱۴۲۶۸۹۳۵۰۳۹۷۸۱۲۷۵۱۲۱۰۹۳شهري۳۱۸۴۴۴۵۹۸۸۳۴۷۹۱۱۳۶۱۳۸۸۳۶۱۳۲۴۳۳۱۱۳۲۸۰۱۳۷روستايي۹۶۳۵۳۲۱۰۳۹۲۰۸۹۷۹۴۸۸۱۲۹۲۹۸۹۱۷۲۳۹۱۴۱۸۴۱۱۰۶نسبتکل۲/۶۵/۶۲/۵۴/۵۶/۶۳/۷شهري۳/۵۱/۶۱/۵۲/۵۱/۶۸/۶روستايي۴/۷۸/۶۱/۵۷/۵۴/۷۳/۸مأخذ : سرشماريهاي عمومي نفوس و مسکن مرکز آمار ايران طي سالهاي ۸۵-۱۳۳۵
جدول۲- تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر استان لرستان طي سالهاي۸۵-۱۳۴۵
سال۱۳۴۵۱۳۵۵۱۳۶۵۱۳۷۵۱۳۸۵کل جمعيت استان۶۸۸۱۳۵۹۳۳۹۳۵۱۳۶۹۸۹۷۱۵۸۴۴۳۴۱۷۱۶۵۲۸جمعيت سالمند۲۵۴۳۵۴۸۸۵۶۶۶۵۹۴۹۳۵۳۲۱۱۵۷۷۸نسبت سالمند۱۵/۵۲/۵۸/۴۹/۵۷۴/۶مأخذ، سرشماريهاي عمومي نفوس و مسکن مرکز آمار ايران طي سالهاي ۸۵-۱۳۳۵
جدول۳- تعداد جمعيت و نسبت سالمندان ۶۰ سال و بالاتر شهرستان خرم آباد طي سالهاي۸۵-۱۳۳۵
سال۱۳۳۵۱۳۴۵۱۳۵۵۱۳۶۵۱۳۷۵۱۳۸۵کل جمعيت۳۸۶۷۶۶۹۵۷۸۱۰۴۹۱۲۲۱۳۹۶۰۴۶۲۱۳۳۵۲۱۹۶۴جمعيت سالمند۲۰۹۲۳۷۷۲۵۹۵۹۱۲۹۰۲۲۸۲۷۷۳۲۴۲۷نسبت سالمند۴۱/۵۴۲/۵۶۸/۵۰۳/۶۱۲/۶۲۱/۶مأخذ، سرشماريهاي عمومي نفوس و مسکن مرکز آمار ايران طي سالهاي ۸۵-۱۳۳۵

همانطور که در جداول۱،۲ و۳ ملاحظه ميگردد، نسبت جمعيت سالمند کل کشور از جمعيت سالمند شهرستان خرم آباد بيشتر است بنابراين با توجه به کاهش باروري، کاهش مرگ و مير و در نتيجه افزايش طول عمر که پيامد پيشرفت هاي پزشکي است،موجب افزايش نسبت سالمندان به کل جمعيت شده است.ايران از جمله شهرستان خرم آباد، ازاين قاعده مستثني نيست. کاهش سطح زاد و ولد و باروري علاوه بر تأثير قاطعي که بر ميزان رشد جمعيت واز آن طريق تعديل شتاب افزايش تعدادجمعيت داشته، برترکيب وساختار جمعيت نيز تأثيرخواهد گذاشت وکاهش مستمر زاد و ولد و انتقال از باروري طبيعي به باروري کنترل شده به تدريج ساختار سني جمعيت را ازوضعيت جواني خارج و به طرف سالمندي سوق مي دهد به همين لحاظ، هرم سني جمعيت ايران که به جرأت ميتوان گفت در طول تاريخ همواره قاعده اي گسترده داشته وبه لحاظ تمرکز بيش از ۴۰ درصد از کل جمعيت در سنين کمتر از ۱۵ سال از ساختاري جوان برخوردار بوده، در دو دهه اخير به سبب کاهش باروري تغيير شکل داده و نوعي فرورفتگي در قاعده هرم سني ايجاد شده است به همين سبب تغيير شکل هرم سني، نسبت جمعيت کمتر از ۱۵ سال از رقمي بيش از ۴۵ درصد در سال ۱۳۶۵ به رقمي کمتر از ۳۰ درصد در حال حاضر کاهش و در واقع در فاصله ۲۰ سال با روندي بي سابقه به کمتر از دو سوم تقليل يافته است(ميرزايي ۱۳۸۵: ۵۷).
بنابراين علت اصلي سالخوردگي جمعيت، کاهش باروري طي ۵۰ سال اخير، باروري کل جهان از حدود۵ بچه براي هر زن به حدود ۷/۲ کاهش يافت وبه نظر مي رسد طي ۵۰ سال آينده به حدود ۱/۲(سطح جانشيني)برسد.هرچند هم اکنون در اکثر کشورهاي توسعه يافته،مقدارآن زيرسطح جايگزيني است. کاهش باروري در ايران در نيمه دوم دهه ۱۳۶۰ شروع شد و طي سه دهه اخير کاهش سريعي داشته است( عباسي شوازي و ديگران ۲۰۰۹).
پس ضرورت پرداختن به موضوع سلامت وسالمندي، در کشورما نيزبه عنوان اولويتي مهم بيش از پيش نمايان مي شود. با توجه به اينکه سازمان ملل متحد برنامه “سالمندي فعال” را براي سالمندان مطرح کرده است و سالمندي فعال يعني به حداکثر رساندن سطح سلامت، مشارکت و امنيت افراد سالمند به منظورتقويت کيفيت زندگي آنها، هرکدام از اينها تمهيدات اجتماعي، بهداشتي،فرهنگي و اقتصادي خاص خود را مي‌طلبد. کاهش جمعيت درسن کار به همراه پيري و افزايش وابستگي سالمندان از جمله مهمترين چالش هاي ناشي از سالمندي جمعيت در سال‌هاي آينده است. کشور با سالمند شدن جمعيت با چالش هاي اجتماعي مانند افزايش شکاف نسلي بين جوانان و سالمندان و کاهش حمايت خانواده از سالمندان روبرو خواهد بود. مهمترين چالش اقتصادي کشور افزايش هزينه هاي درماني ونگهداري،قطع ياکاهش درآمد، افزايش فشار مالي در صندوق هاي بازنشستگي وبيمه است، چون هزينه‌ي درمان براي هر سالمند سه برابر هزينه‌ درمان يک کودک است .
کشور ايران هم اکنون وارد مرحله‌ نخست سالمندي يعني جمعيت بالاي ۶۰ سال بين ۷ تا ۱۴ درصد شده است و پيش‌بيني مي‌شود که تا ۳۰ سال آينده وارد مرحله فوق سالمندي، يعني بيش از ۲۱ درصد جمعيت سالمند شود. شاخص سالمندي يعني نسبت افراد بالاي ۶۰ سال به جمعيت زير ۱۵ سال، در کشورهاي اروپايي ۱۸۶ به ۱۰۰ است در حالي که کشورهاي در حال توسعه داراي رقم ۴۱ به ۱۰۰ هستند و اين بيانگراين است که کشورهاي در حال توسعه درسالهاي آينده با پديده سالمندي مواجه خواهند شد. پيش‌بيني اين است که ايران در سال‌هاي آينده با پديده زنانه شدن سالمندي نيز روبرو شود اين پديده در واقع افزايش سهم زنان سالمند نسبت به مردان سالمند در جمعيت کشور است که طبق مطالعات در سال ۱۴۳۰براي زنان ۵/۳۴ درصد و براي مردان ۳۱ درصد خواهد بود. اين بدان معني است که در سال ۱۴۳۰ به ازاي هر۱۰۰ زن سالمند کشور ۸۸ مرد سالمند خواهيم داشت. چون در کشورهاي توسعه يافته اميد زندگي زنان بيش از مردان است وبا اين که نسبت جنسي مردان در بدو تولد به زنان بيشتر است اما اين نسبت با افزايش سن به سمت زنان تغيير مي‌يابد (سازمان ملل ۲۰۰۶ ).
باتوجه به اينکه خانواده در ايران درحال حاضر با دگرگوني هاي مختلف روبرو است فضاي فيزيکي خانواده کاهش يافته و خانواده از قالب سنتي به شکل مدرن در حال تغيير است.سالمندان نيز در اين تحولات با ناامني مواجه شده اند. در حاليکه جامعه ايراني و از جمله شهرستان خرم آباد در حال دگرگوني وسيع است، بسياري از خصوصيات اجتماعي، رواني، اقتصادي و فرهنگي مربوطه درحال ظهور است و در اين دگرگوني، پديده سالمند شدن، نگهداري آنان، کيفيت محل اقامت، چگونگي مراقبت از آنها از ديد جمعيت شناسان و جامعه شناسان نيز از اهميت خاصي برخودار است. از ديدگاه جمعيت شناسي، با توجه به ساختار کنوني جمعيت ايران، نسبت سالمندان رو به افزايش است و آنها نيازمند مراقبتهاي پزشکي بيشتر، تغذيه مناسب و ساير خدمات مورد نياز هستند. همچنين با مسن شدن مردم، بيماري هاي غيرواگير منجر به ناتواني و مرگ و مير در تمامي مناطق دنيا ازجمله کشورهاي درحال توسعه مي گردد. درمان بيماري هايي مربوط به سنين بالا براي افراد، خانواده ها و بودجه عمومي پر هزينه هستند. امابرخي از بيماري هاي غيرواگير در سالمندان، قابل پيشگيري و تعويق مي باشند. ناکارآمدي در خدمات پيشگيري يا مراقبتي باعث افزايش بيماري هاي غير واگير وهزينه هاي انساني، اجتماعي و اقتصادي کلاني منجر مي گردد و منابعي را به صورت نامتناسب جذب مي نمايد که مي تواند براي مشکلات بهداشتي گروههاي سني ديگرمورد استفاده قرار گيرد(توکلي قوچاني و همکاران، ۱۳۸۲ :۲۸). تحت چنين شرايطي سياستهاي اجتماعي خاصي درخصوص اين جمعيت روبه افزايش مي بايست تدوين و به کار گرفته شود. انجام مطالعات پژوهشي وتحقيقاتي مورد نياز از جمله بررسي وضع موجود و شناخت عوامل اجتماعي،جمعيتي و اقتصادي مؤثر بر سلامت جسمي و رواني در سالمندان ميتواند برنامه ريزان را در جهت دادن به سياستها و برنامه ريزيهاي توسعه کمک کند. در غير اينصورت اين پديده بعنوان يک مسئله اجتماعي وحتي افرادي سربار نمود مي يابد(شيخي ۱۳۸۶: ۷۵، ۶۶).
سازمان جهاني بهداشت(۲۰۰۶) برنامه اي با تمرکز بر فرايندهاي توانمند سازي درسالمندان در سه حوزه افراد سالمند و توسعه، بهبود سلامتي و رفاه در سالمندان و اطمينان بخشي در ايجاد محيط هاي توانمندکننده و حمايتي مورد توجه قرار داده است. هر چند که اين تعداد سالمند نسبت به کل جمعيت کشور رقم زيادي را در برنمي گيرد به خصوص با توجه به اينکه در ايران، بسياري از اين افراد تحت حمايت خانوادگي هستند، اما به دلايل زير، مطالعه سالمندي از اهميت زيادي برخوردار مي باشد.
توجه به ساختار سني جمعيت ايران که اکنون مورد توجه بسياري از محافل علمي است درآينده اي نه چندان دور جمعيت سالمند بخش قابل توجهي از جمعيت را در بر خواهد گرفت. زماني که ممکن است براي شناخت وضعيت اين گروه و برنامه ريزي براي آن دير باشد.
پيري شناسان اجتماعي خاطر نشان ميکنند پيري در بر گيرنده سه فرايند به هم پيوسته است. فرايند اول، پيري جسماني است که عبارت است از تغييرات ناشي ازافزايش سن که در طول زمان بربدن عارض مي شود. فرايند دوم، پيري رواني است که عبارت است از فرايند ناشي از رشد و توسعه شخصيت از جمله تغييرات عاطفي و ادراکي رفتاري و فرايند سوم، پيري اجتماعي است که در بر گيرنده جريانهاي گوناگون گذار ازيک پايگاه اجتماعي به پايگاه اجتماعي ديگر است که شخص در دوران زندگي تجربه مي کند. فرايند سه گانه فوق به ميزان متفاوت ناهمگون در هر فردي صورت مي گيرد(رياحي۱۳۸۷ :۷). در تعريفي ديگرازسالمندي به عنوان دوره “وابستگي مجدد” نام برده اند يعني پس از دوره وابستگي و اجتماعي شدن و پس از آن، دوره دوم يعني استقلال و بلوغ و در نهايت دوره سوم يا سالمندي آغاز مي گردد. همچنين جمعيت شناسان معتقدند سالخوردگي، انتفال ارگانسيم بعد از بلوغ فيزيکي است. که اين انتقال با تغييرات منظمي در ظاهر، رفتار، تجربه و نقش هاي اجتماعي فرد همراه ميشود (لس لت۳ ۱۹۹۸ :۱۹۵، ۱۳۹ ).
براين اساس بررسي شناخت ويژگيهاي اجتماعي،جمعيتي و اقتصادي مؤثر برسلامت جسمي و رواني در سالمندان?مسئله مهمي مي باشد.ويکي ازمسائل تأثير گذار برکيفيت زندگي، مخصوصاً در سالمندان، وضعيت سلامتي است (محسني۱۳۸۰: ۴۵ ).
۱-۱-۱- طيف سلامت و بيماري
سلامتي و بيماري مرز مشخصي ندارند و درنتيجه بهتر است براي سلامتي طيفي در نظر بگيريم که يک طرف آن سلامت کامل و در طرف ديگر مرگ قرار دارد.
۱-۱-۲-مفهوم سلامت۴
واژه Healthبرگرفته از واژه انگليسيHeal به معناي کامل است که نشان دهنده مقوله هاي تندرستي فرد کامل، تماميت و صحت و آسايش اوست. سلامت مفهوم وسيعي دارد وتعريف آن تحت تأثير ميزان آگاهي و طرز تلقي جوامع با شرايط گوناگون جغرافيايي و فرهنگي قرار مي‌گيرد، ضمن اينكه سلامتي يك روند پويا است و با گذشت زمان نيز مفهوم آن تغيير خواهد كرد. قديمي ترين تعريفي كه از سلامتي شده است عبارتست از بيمار نبودن. طب سنتي براي انسان چهار طبع مخالف دموي، بلغمي، صفراوي و سوداوي قائل بودند و اعتقاد داشتند كه هرگاه اين چهار طبع مخالف در حال تعادل باشند فرد سالم است و زماني كه تعادل ميان طبايع چهارگانه مختل شود بيماري عارض مي‌شود ( سيد نوازادي۱۳۸۴ :۴۲ ).
فرهنگ وبستر۵سلامتي راوضعيت خوب جسماني وروحي وبخصوص عاري بودن از درد يا بيماري جسمي مي‌داند. فرهنگ آكسفورد۶سلامتي راوضعيت عالي جسم و روح و حالتي كه اعمال بدن به موقع و مؤثر انجام شود مي‌داند. و بعد جسمي و رواني دو بعد از ابعاد سلامتي است که برخي صاحب نظران معتقدند توجه جدي به اين دو بعد بسبار ضروري است (محسني۱۳۸۲: ۴۵ ).
تعريف سلامت عبارت است از برخورداري از آسايش كامل جسمي، رواني و اجتماعي و نه فقط نداشتن بيماري و نقص عضو يا معلول نبودن ( سازمان جهاني بهداشت ۱۹۴۸).
طبق تعريف سازمان جهاني بهداشت سالمندي بشرح ذيل تقسيم بندي شده است:
۱ـ گروه سني ۶۰-۷۴ سال ( سالمند جوان ) سالمند۷
۲ـ گروه سني ۷۵-۹۰ سال (سالمند) پير۸
۳- گروه سني بالاي ۹۰ سال (سالمند پير ) خيلي پير۹
۱-۱-۳-ابعاد سلامتي

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

توجه به تعريف سازمان جهاني بهداشت ازسلامتي،سلامتي يك مسئله چند بعدي است حتي امروزه علاوه بربعد جسمي،رواني و اجتماعي، جنبه معنوي راهم درنظر مي‌گيرند.و بايد توجه داشت كه ابعاد مختلف سلامتي ويا بيماري بريكديگر اثر كرده و تحت تأثير يكديگر قرار دارند. چنانچه مشكلات جسمي بر روان فرد مشكلات رواني بر جسم او و نيز مشكلات جسمي رواني هر دوي آنها بر جامعه و اختلالات موجود در جامعه بر هر دو بعد ديگر سلامتي اثر مي‌گذارند، لذا اقدامات انجام شده براي ارتقاي سلامتي بايد به تمام جوانب سلامتي فردي (جسمي و رواني و معنوي) وسلامت كلي جامعه توجه داشته شود.با توجه به موضوع پژوهش تنها به تعاريف سلامت جسمي و سلامت رواني مي پردازيم.
۱-۱-۴-س?مت رواني

دسته بندی : 22

پاسخ دهید